ارسال به دوستان
کد خبر : 28428
تاریخ انتشار : 6/13/2013 2:56:00 PM

اسلام شناسی81 ــ اسلام و معنویت 8

اسلام شناسی81 ــ اسلام و معنویت 8

در جلسات گذشته بیان شد که معنویت یکی از مهم­ترین گرایشات انسانی است. گرايش به معنويت همچون سایرگرايش هاي فطري و دروني، اختصاص به زماني خاص ندارد، بلكه در هر زماني اين گرايش در نهاد انسانها وجود دارد. آنچه در این بین مهم است شناسائي و توجّه به این گرایش و شكوفاسازي و بهره مندي درست از آن در زندگي روزمره مي باشد، زيرا اگر فضايی معنوي در تمام لحظات و مراحل زندگي انسان جريان داشته باشد، روابط میان افراد كاملاً متفاوت خواهد بود و آدميان نسبت به يكديگر نگاهی انساني­تر خواهند داشت و روحيه همدلي و همكاري با یکديگر توسعه خواهد يافت.


بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين.

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.
 

در جلسات گذشته بیان شد که معنویت یکی از مهم­ترین گرایشات انسانی است. گرايش به معنويت همچون سایرگرايش‌هاي فطري و دروني، اختصاص به زماني خاص ندارد، بلكه در هر زماني اين گرايش در نهاد انسانها وجود دارد. آنچه در این بین مهم است شناسائي و توجّه به این گرایش و شكوفاسازي و بهره‌مندي درست از آن در زندگي روزمره مي‌باشد، زيرا اگر فضايی معنوي در تمام لحظات و مراحل زندگي انسان جريان داشته باشد، روابط میان افراد كاملاً متفاوت خواهد بود و آدميان نسبت به يكديگر نگاهی انساني­تر خواهند داشت و روحيه همدلي و همكاري با یکديگر توسعه خواهد يافت.

دقتو توجه درگرايش به معنویت، اين نكته مهم را بدست مي‌دهد كه اوّلاً اين گرايش در همگان وجود دارد و ثانياً به صورت جامع و فراگير هم مي‌باشد.

به اين معنا كه اين گرايش هم در شناخت عقلي به لحاظ درك و تصديق مبدأ كمال وجود دارد، آنگونه كه قرآن مي‌فرمايد:

« وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ سَخَّرَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ»[1]

و اگر از آنها بپرسي: چه كسي آسمان و زمين را بيافريد و خورشيد و ماه را رام كرد؟ البته خواهند گفت: خدا.

و هم در گرايش به زيبائي و جمال وجود دارد، به اين معناكه انسان به لحاظ فطري و گرايش غير حسي و غیر مادي به سوي زيبائي متمايل است. به همين جهت است كه انسانها جمال مطلق راكه خداي متعال باشد، دوست دارند و به آن گرايش دارند.

 

امیرمومنان علی(ع) فرمودند:«إنَّ اللهَ جَمِيلٌ، يُحِبُّ الجَمَالَ» خدای متعال زیباست، زیبایی را هم دوست دارد(كافي، ج6، ص438)

قرآن کریم هم در این رابطه مي‌فرمايد: « وَ لَقَدْ جَعَلْنَا فِي السَّمَاء بُرُوجًا وَ زَيَّنَّاهَا لِلنَّاظِرِينَ »[1] همانا در آسمان برج­هايي از ستاره آفريديم و آن را براي بينندگان بياراستيم.


 
[1]3 . حجر، 16.


 

البته اگر اين گرايش‌ها مورد غفلت و بی­توجهی بوده و تحت تأثير وسوسه‌هاي شيطانی قرار گيرند، به گونه‌اي ديگر خواهد بود و حتي ممكن است اعمال زشت آدمي، زيبا جلوه كند و انسان را دچار عصيان و نافرماني نمايند كه در اين زمينه آيات فراواني وجود دارد. قرآن می­فرماید: « وَ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ »[3]شيطان اعمالشان را در نظرشان زيبا جلوه داده است.

و آيه ديگر مي‌فرمايد: « زُيِّنَ لِلَّذِينَ كَفَرُواْ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا »[4] براي كافران زندگي دنيا زيبا جلوه داده شده است.

و نيز آيه ديگر مي‌فرمايد: « وَ إِذْ زَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ وَ قَالَ لاَغَالِبَ لَكُمُ الْيَوْمَ مِنَ النَّاسِ وَ إِنِّي جَارٌ لَكُمْ »[5]

شيطان كردارشان را در نظرشان بياراست و گفت: امروز كسي از مردم بر شما پيروز نمي‌شود و من پناه شمايم.

با دقت در اين نوع آيات و آيات ديگر[6] به اين مهم مي‌توان دست يافت كه اگر گذری بر دين‌داري در طول تاريخ انجام پذيرد به طور قطع و يقين اين نتيجه به دست مي‌آيد كه گرايش به معنويت به عنوان يك امر فطري، هميشگی بوده است. البته در مورد علت آن نیز سابقا اشاره کردیم که حس پرستش و معنويت گرایی و دين خواهي و ديگر گرايش‌هاي مقدس، به عنوان حقائق باطني و دروني و روحي در وجود انسان‌ها بوده است. مهم‌ترين عاملی كه باعث تقويت معنويت در وجود انسان می­گردد، توجه و تذكر در مقابل غفلت است. آنچه در دنیا رخ می­دهد، اعم از حوادث تلخ و شيرين و نیز نعمت‌ها و نقمت‌ها، خيرها و شرها، لذت‌ها و دردها، كاميابي‌ها و ناكامي‌ها، براي همه و خصوصاً اهل معرفت و توجه، بسيار عبرت انگيز و آموزنده است؛ به همين جهت حضرت علي(ع) مي‌فرمايد: « ماأكثر العبر وأقل الاعتبار » چقدر اموري كه عبرت­گير باشد زياد است امّا كسانيكه عبرت بگيرند و از آنها سود بجويند كمند. چه بسيار افرادي كه فقير بودند و ثروتمند شدند و بالعكس و يا اختلافات و ناملايمتي و بيماري و پيري و مرگ همه و همه مي‌تواند هشداري براي آدميان باشد و همه به نوعي مي‌تواند به نوعي معنويت ديني را در انسان‌ها تقويت نمايد؛ ولي متأسفانه موضوع معنويت در جهان اسلام، بيشتر ذيل اخلاق و عرفان مورد انديشه و تحقيق و بررسي قرار گرفته است. به همين دليل خاورشناسان غربي «معنويت اسلامي» را بيشتر در علم «تصدق» يا «عرفان» جستجو كرده‌اند و كمتر به علوم قرآن و حديث توجه داشته‌اند و حال آنكه قرآن و روايات بيشترین تأكيد را بر معنويت سالم و جامع دارند. چه اينكه وقتي به معاني ديني توجه مي‌شود، به صورت طبيعي مسئله معنويت از عمده مباحث آن خواهد بود، زيرا مباني معنويت، همگي ماهيت ديني دارد. مانند: اعتقاد به عالم غيب ـ اعتقاد به هدف‌مندي آفرينش ـ عقيده­مندي به اختيار انسان ـ باز خوردگرايي نظام آفرينش (هر كنشي، واكنشي مناسب با آن دارد) قابليت انسان براي سعود و سقوط ـ نظارت عيني و هميشگي و عادلانه خدا بر انسان و اعمالشو . . . 

 اگر هر كدام از اين اصول و مباني نباشد، پايه‌هاي معنويت­گرايي در انسان‌ها متزلزل مي‌گردد. بسيار روشن است كه اين اصول به طور كامل وجهه ديني دارد و در آموزه‌هاي اديان الهي يافت مي‌شود و بلكه مهم‌ترين و پايه‌ترين آموزه‌هاي ديني به شمار مي‌رود. پس نمي‌توان به معنويتي دست يافت كه باور ديني نباشد و يا التزام به آموزه‌هاي ديني در آن يافت نشود، بلكه معنويت به معناي دقيق را بايد در تعاليم پيامبران الهي جستجو نمود و آنچه در غير دين به عنوان معنويت ترويج مي‌شود به عنوان بدل از معنويت حقيقي است كه به نحو تفصيل به آن خواهيم پرداخت. آنگاه روشن خواهد شد، آنچه كه به اين عناوين در جوامع بشري مطرح مي‌شود به خاطر اينست كه نمي‌توانند اين خاستگاه واقعي بشري را كه به نوعي در عصر معاصر رشد كرده، مورد غفلت قرار دهند و لذا درصدد هستند بدون دين و آموزه‌هاي پيامبران الهي به نوعي براي سرگرمي به يك سري امور براي پرداختن به امر معنويت، تمسك مي‌جويند.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :