ارسال به دوستان
کد خبر : 40228
تاریخ انتشار : 12/12/2013 6:39:00 PM

خطیب: حجت الاسلام والمسلمین شاه آبادی

هجرت نبی اعظم ( ص)، دلائل و درسها

بررسی هجرت پیامبرگرامی اسلام از مکه به مدینه که مبدأ تاریخ مسلمانان اعلام گردیده ، برای شناخت بیشتر حضرت رسول صلی الله علیه وآله و دین مبین اسلام ازاهمیت بسیارزیادی برخوردار است . به همین جهت لازم است که مقداری از مباحث تاریخی وشرایط ودلائل واهداف این واقعه را بیان کنیم تا درضمن بازگویی این حوادث وهمچنین پس از آن ، از درسهای آن بهره مند شویم .

 

بسم الله الرحمن الرحیم

 

 الحمد لله الذی أَرْسَلَ رسوله بِالْهُدَى وَ النُّورِ وَ الْمَوْعِظَةِ عَلَى فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ قِلَّةٍ مِنَ الْعِلْمِ وَ ضَلَالَةٍ مِنَ النَّاسِ وَ انْقِطَاعٍ مِنَ الزَّمَانِ وَ دُنُوٍّ مِنَ السَّاعَةِ وَ قُرْبٍ مِنَ الْأَجَلِ مَنْ يُطِعِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ رَشَدَ وَ مَنْ يَعْصِهِمَا فَقَدْ غَوَى وَ فَرَّطَ وَ ضَلَّ ضَلَالًا بَعِيداً وَ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّداً عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ اللهم صل علیه صلاه لاغایه لعددها ولانهایه لامدها وصل علی الصدیقه الطاهره وصل علی ائمه المسلمین. 

 أُوصِيكُمْ ونفسی بِتَقْوَى اللَّهِ فَإِنَّهُ خَيْرُ مَا أَوْصَى بِهِ الْمُسْلِمُ الْمُسْلِمَ أَنْ يَحُضَّهُ عَلَى الْآخِرَةِ وَ أَنْ يَأْمُرَهُ بِتَقْوَى اللَّهِ فَاحْذَرُوا مَا حَذَّرَكُمُ اللَّهُ مِنْ نَفْسِهِ .

 بررسی هجرت پیامبرگرامی اسلام از مکه به مدینه که مبدأ تاریخ مسلمانان اعلام گردیده ، برای شناخت بیشتر حضرت  رسول صلی الله علیه وآله و دین مبین اسلام ازاهمیت بسیارزیادی برخوردار است . به همین جهت لازم است که مقداری از مباحث تاریخی وشرایط ودلائل واهداف این واقعه را بیان کنیم تا درضمن بازگویی این حوادث وهمچنین پس از آن ، از درسهای آن بهره مند شویم .

شرایط مسلمانان
درسالهای نخستین بعثت  ، مشرکان مکه  ازجانب پیامبر و مسلمانان احساس خطرجدی علیه  منافع سیاسی واقتصادی خود نمودند وبه همین دلیل شروع به اذیت وآزار ایشان نمودند .شکنجه  ،زندان ،  فشارهای اجتماعی و اقتصادی ،  قتل مسلمانان ، ازجمله این دشمنی ها بود.

اقدامات پیامبر
درچنین شرایط دشواری که مشرکان به چیزی کمتر از باز گرداندن تازه مسلمانان از دین جدید به آیین قدیم راضی نبودند ، دستور به خروج مسلمانان از شهر مکه  تنها عکس العمل ممکن بود که پیامبرمیتوانستند انجام دهند.در راستای همین مسیر، پیامبراکرم (ص) برای این سه حرکت زمینه سازی نمودند :

1-    هجرت به حبشه

2-   هجرت به طائف

3-   هجرت به یثرب

هجرت به حبشه و توطئه قتل پیامبر
قریش بر شدت فشار خود افزود و تا آنجا پیش رفتند که در سال هفتم بعثت به طور جدی خواستار قتل پیامبر شدند.این کار زمانی مقدور بود که ابوطالب رئیس بنی هاشم راضی باشد تا بعدها کار به جنگ بی پایان قبیله ای نرسد. پس از ابوطالب خواستند تا دیه قتل پیامبر را دو برابر دریافت کند و فردی غیر قریش او را بکشد.

شعب ابی طالب
 ابوطالب به شدت با این درخواست مخالفت کرد و از بنی عبد المطلب خواست تا داخل شعب شوند و از جان رسول خدا دفاع کنند. همگی سخن او را قبول کردند و داخل شعب شدند. در این وقت قریش نیز تصمیم گرفتند پیوندهای خانوادگی و اقتصادی و ... خود را با آنان قطع کنند و پیمان نامه ای هم نوشتند.حضور مسلمانان در شعب سه سال طول کشید. آنان سرانجام در سال دهم بعثت از محاصره رهایی یافتند. این امر خود می توانست برای مسلمانان پیروزی مهمی به حساب آید. اما اندکی پس از آن در اول ذیقعده سال دهم ابوطالب و سی و پنج روز بعد از آن خدیجه علیها السلام درگذشتند. این دو حادثه موجب شد که پایه های حمایت قبیله ای پیامبر درهم بشکند و به جای تثبیت موقعیت مسلمانان، اوضاع از آنچه بود نیز بدتر شود.پیامبر فرمودند تا ابوطالب زنده بود، قریش موفق نشدند در باره من کار ناگواری انجام دهند.» (ما نالت منی قریش شیئا اکرهه حتی مات ابوطالب) . در اینجا بود که پیامبر به فکر پایگاه جدیدی برای اسلام افتاد و آن هجرتی دیگر بود.

 سفر به طائف
وضعیت اخیر، پیامبر را وا داشت تا سفری به شهر بزرگ طائف انجام دهد. ولی این سفربه نتایج مطلوب دست نیافت وپیامبر متوجه بی میلی آنان شد ورهسپارمکه شد اما دربازگشت از طائف امنیت جانی خود را کاملا ازدست داده بود و شرایط به مراتب سخت ترشده بود. به هرترتیب پیامبربه مکه بازگشتند واز این پس پیامبر به صورت موسمی و در مواقعی خاص به دعوت می پرداختند .در واقع فعالیتهای تبلیغی پیامبر در این مقطع (سال 11 تا 13) را می توان جست و جویی برای یافتن فرصت و راه چاره ای برای نجات از وضع موجود دانست. سخنرانی در موسم حج، دیدار با سران عشایر و دعوت آنان از فعالیتهای تبلیغاتی پیامبردراین زمان بود.

دیدار سرنوشت ساز
سرانجام در ایام حج سال یازدهم بعثت، ملاقات سرنوشت سازی روی داد که بعدها به دیدار گروه شش نفری مشهور شد. به این ترتیب سپاه تبلیغی شش نفره از اهالی خود یثرب، به آن شهر رهسپار شد تا با عزمی دو چندان به تبلیغ دین اسلام بپردازد. چنان که طبری می نویسد فعالیت این شش نفر به گونه ای انجام شد که خانه ای در یثرب نبود که سخن از پیامبر در آن نباشد. دراین مدت پیمانهای عقبه اول و عقبه دوم با برخی از اهل یثرب مبنی بر پذیرش اسلام وحمایت از پیامبر ازجایگاه ویژه ای برخورداراست.

نگاهی به دلایل گسترش اسلام در یثرب (مدینه)
آگاهی از ظهور پیامبر، وضعیت بحرانی یثرب ، نقش مبلغ موفق رسول خدا صلی الله علیه و آله  ، وجود افکار توحیدی، وابستگی کمتر به بت ها از جمله دلائلی است که علت استقبال  مردم مدینه از اسلام را روشن میسازد.

آغاز هجرت
اعلان حمایت اهالی یثرب از پیامبر، خشم و کینه قریش را برانگیخت و آنان را به آزار و اذیت مسلمانان وا داشت. در نتیجه روز به روز بر میزان آزارها و اذیت ها افزوده شد و کار به جایی رسید که خود مسلمانان از رسول خدا درخواست مهاجرت کردند. پیامبر نیز بعد از چند روز فرمود که بهترین نقطه یثرب است و شما می توانید یک به یک به آنجا بروید. بنا بر این فشارهای قریش روند مهاجرت را جلوتر انداخت.البته پیش از دستور پیامبر نیز مهاجرت به مدینه تجربه شده بود .در هر صورت مسلمانان به آرامی از این شهر خارج می شدند تا آنجا که اکثریت مسلمانان به یثرب هجرت کرده بودند. مشرکان نیز بیکار نبودند و به محض پی بردن به این حرکت، تصمیم گرفتند هر طور که ممکن است، مانع خروج آنان شوند. مثلا وقتی ابو سلمه هجرت کرد، خانواده همسرش، اجازه هجرت به زن ابوسلمه را ندادند و تنها یک سال بعد که زن ابو سلمه به شدت اظهار بی تابی می کرد اجازه خروج یافت.  تنها پیامبر، علی علیه السلام و ابوبکر (البته عده ای از خانواده آنان هم مانده بودند) و افراد بازداشت شده و بیمار باقی ماندند.

جلسه دار الندوه:

مشرکین برای مقابله با تهدید جدی مسلمانان علیه تجارت آنان که با حضور مسلمانان در مدینه محل عبور کاروان های قریش ایجاد شده بود، باید تصمیم می گرفتند. به همین دلیل در دار الندوه گرد آمدند. و سرانجام به پیشنهاد ابوجهل تصمیم گرفتند وی را به قتل برسانند. خود ابوجهل شیوه ای را پیشنهاد کرد که بعدها موجب اختلافات داخلی نشود، او گفت: همه خانواده های قریش و حتی ابولهب در این اقدام شرکت کنند تا اگر بنی هاشم مدعی شدند، نتوانند با همه در بیفتند و ناچار به دیه راضی شوند.خیلی زود، جبرئیل خبر این توطئه را به اطلاع پیامبر رساند و او را از خوابیدن در آن شب موعود برحذر داشت  :
و إذ یمکر بک الذین کفروا لیثبتوک او یقتلوک او یخرجوک و یمکرون و یمکر الله و الله خیر الماکرین ) ( انفال آیه ی 30 ).
« به یاد آر زمانی را ه گروه کافر خواستند تو را زندانی کنند یا بکشند یا از مکه بیرون نمایند، آنان حیله می ورزند، خدا نیز حیله ی آنان را بی اثر می سازد، خدا بهترین جاره جویان است ».

 

 

شب موعود و فداکاری علی

سرانجام شب موعود فرا رسید و چهل نفر از قریش اطراف خانه پیامبر را محاصره کردند. پیامبر که به کمک فرشته الهی از تمام توطئه آگاه بود، رو به علی علیه السلام کرد و فرمود: من امشب مامور هستم از مکه بروم، زیرا نقشه قتل من در میان است; آیا تو در بستر من می خوابی؟ و نیز می فرماید: «افدنی بنفسک; جانت را فدایم کن.» تنها چیزی که علی بن ابی طالب می پرسد این است که آیا اگر من در جای شما بخوابم، شما به سلامت خواهید بود؟ که پیامبر می فرماید: آری. آنگاه پیامبر می فرماید: امشب در جای من بخواب و پارچه سبز رنگی را که هنگام خواب روی خود می کشم، روی خود بکش، علی علیه السلام نیز چنین می کند.غزالی در احیاء العلوم پیرامون ارزش این فداکاری می نویسد: شبی که علی علیه السلام بر بستر پیامبر صلی الله علیه و آله خوابید، خداوند به دو فرشته اش جبرئیل و میکائیل وحی کرد که من عمر یکی از شما را گرفتم و به عمر دیگری اضافه کردم. کدام یک در حق دیگری ایثار می کنید؟ هر یک حیات را برگزیدند. آنگاه خداوند فرمود: افلا کنتما مثل علی بن ابی طالب علیه السلام خیرت بینه و بین محمد فبات علی فراشه یفدیه بنفسه ویؤثره بالحیاة اهبطا الی الارض فاحفظاه من عدوه.

درسهای هجرت

1-   ایثاربرای حفظ جان دیگران وحفظ اسلام

ازخودگذشتگی برای تحقق بخشیدن به اهداف خدای متعال درهدایت مردم در جای جای تاریخ هجرت پیامبرموج می زند. این هجرت سبب شد که پیامبر از نیروهای جوان یثرب برای تربیت مبلغ بهره بگیرد و پس از آموختن قرآن و تعالیم اسلام آنان را به اطراف و اکناف شبه جزیره اعزام دارد و توجه قبائل دور دست را به اسلام جلب کند. در پرتو این مهاجرت در قلب شبه جزیره دولت نیرومندی پدید آورد که بتواند در برابر شیاطین عرب با شدت و قدرت بایستد

2-   حفظ ایمان

مسلمانان صدر اسلام برای حفظ ایمان خود حاضرشدند این همه مشکلات وگرفتاریها را تحمل نمایند وبه خاطر آن به شهرها ویا حتی کشوردیگر مهاجرت نمایند ولی ذره ای از دین و ایمانشان کاسته نشود تا بتوانند آزادانه به عبادت خود بپردازند.

3-   قدرشناسی
درتاریخ ثبت شده است که پیامبرقبل از اینکه وارد مدینه شوند ، با آنکه مردم مدینه مشتاقانه منتظرحضور حضرت بودند ، پیامبر آنقدر بیرون مدینه صبرکردند تا علی علیه السلام به ایشان بپیوندد و با او وارد شهر مدینه شوند.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :