ارسال به دوستان
کد خبر : 52005
تاریخ انتشار : 5/13/2014 12:00:00 AM

خطیب: امام و مدير مرکز اسلامی هامبورگ حضرت آيت الله دکتر رمضانی

اسلام شناسی 114 ــ اسلام و شریعت 8

تقسیم تکالیف از حیث متعلّق تکلیف

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين.             

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

http://fa.izhamburg.de/Files/141/Image/Articles/1393/2/26/01443680cb9e4e12985a8b6aedc1cb15.jpg

شریعت و قانون الهی هر آنچه را که مربوط به زندگی انسان می شود شامل می شود؛ چه آن مسئولیتهای لازم و واجب شرعی که مصادیق  اوامر و نواهی هستند و چه آن تکالیف و مسئولیتهایی که واجب و حرام شمرده نشده و به تعبیر غیر الزامی است مانند مستحبات[1] و مکروهات[2] و مباحات.[3]  هر کدام از این موارد می تواند در رشد معنوی انسان نقش داشته باشد.

تقسیم تکالیف از حیث متعلّق تکلیف

البته به یک اعتبار تکلیف به اعتقادی (نظری) و عملی تقسیم می شود.

أ. تکالیف اعتقادی

مقصود از تکالیف اعتقادی اموری است که به نظر و فکر و اندیشه و قلب مربوط می شود و انسان مأمور است روش صحیح شناخت نسبت به آنها را به دست آورد، مانند علم به وجود و خداوند متعال، وحدانیت خدا، علم، اراده و قدرت خداوند و ... . انسان باید با براهین عقلی و در صورتی که عقل ناتوان باشد، با براهین شرعی و نقلی نسبت به این امور اعتقادی یقین پیدا کند. مثلاً اعتقاد به معراج جسمانی پیامبراکرم(ص) و معاد جسمانی[4] از اموری است که با برهان عقلی نمی­توان به آنها یقین پیدا کرد؛ بنابراین باید با برهان شرعی به آنها یقین کنیم.

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/2/26/bc598027501f4b778b3acd5b2e810b88.jpg

ب.  تکالیف عملی

اما تکلیف عملی که مکلف باید به آنها عمل کند، به دو قسم تقسیم می شود:

اول: تکلیف عملی عقلی محض

این نوع تکالیف در حقیقت به تنهایی با عقل قابل درک است و خداوند هم آن را تائید می کند؛ مانند حسن عدل و قبح ظلم، ردّ ودیعه، شکر منعم و مانند آنها؛ زیرا این امور بدون آنکه شارع نظری درباره آنها بدهد، به وسیله عقل قابل درک است. این موارد، مصداق همان کلامی است که « کلما حکم به العقل حکم به الشرع هر آنچه را که عقل حکم می کند شرع آن را تائید می نماید».

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/2/26/4d4f8874e4044dc891651d2e8a081d81.jpg

دوم: تکلیف عملی سمعی و نقلی

 این تکالیف، تکالیفی هستند که عقل از درک و فهم  آن عاجز است. ولی هیچگاه هم آنها را انکار نمی کند؛ چون می داند که خدای حکیم بر اساس حکمت، این تکلیف را بر عهده انسان گذاشته است؛ مانند انجام عبادات از قبیل نماز و روزه و پرداخت خمس و زکات و مانند آنها که بسیار روشن است عقل به تنهایی قادر به درک آنها نیست. این موارد از نظر فقهی به دو نوع تقسیم می شود:

قسم اول: به احکام وضعی نامگذاری می شود مانند ملکیّت، نجاست، زوجیت، صحت و بطلان و مانند اینها قسم دوم: به احکام تکلیفی نامگذاری شده که میان فقها به پنج قسم تقسیم شده­اند: واجبات، محرمت، مستحبات، مکروهات و مباحات.[5]

اما تکالیفی که غیر از احکام وضعی و تکلیفی باشد در قالب اخلاق مورد تاکید قرار گرفته است: مانند حرمت غیبت، تهمت، خیانت در امانت و مانند اینها.



[1] .  مستحبات مانند نوافل یومیه اموری هستند که اگر مکلف توفیق انجام آنها را پیدا کند، برای او ثواب و پاداش در نظر گرفته می شود و اگر آنها را ترک کند، گناهی برای او به حساب نمی آید و مواخذه نمی شود.

[2] .  مکروهات به اموری گفته می شود که اگر آنها را انجام ندهد بهتر است و برای او ثوابی در نظر گرفته می شود و اگر آنها را انجام دهد جزء گناهکاران به شمار نمی آید و مواخذه نمی شود.

[3] .  مقصود از مباحات آن اموری هستند که وجود و عدم یا به عبارت بهتر انجام و ترک آنها مساوی است.

[4] .  البته عده ای از حکما معتقدند که معاد جسمانی با عقل نیز قابل اثبات است.

[5] .  ابن میثم بحرانی، قواعد الحرام، ص 117، السیوری الحلی، ارشاد الطالبین الی منبع المسترشدین، ص 276 و اللوامع الاهیه فی مباحث الکلانیه، ص 222.


نظر شما



نمایش غیر عمومی