ارسال به دوستان
کد خبر : 55345
تاریخ انتشار : 7/11/2014 5:44:41 PM

خطیب: امام و مدير مرکز اسلامی هامبورگ آيت الله رمضانی

اسلام شناسی 120 ــ اسلام و شریعت 14

تفاوت شریعت و اخلاق در هدف و غایت نیز آن است که غرض از اخلاق، اصلاح شخص و جامعه است و توجه زیادی به ثواب و عقاب ندارد. اما در فقه و شریعت هم سازندگی فردی در ابعاد مختلف مورد توجّه است و هم سامان بخشیدن به جامعه و در عین حال از ثواب و عقاب هم سخن به میان می آید.

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين.  

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه. 

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/4/20/f10eb5e6e8934082b50b1a95c83f493b.JPG

از مطالب مهمی که توجه به آن در بحث شریعت مهم به نظر می رسد، آنست که میان شریعت ـ به معنای احکام و حدود و حقوق الهی ـ و اخلاق رابطه تنگاتنگی وجود دارد. به گونه ای که غایت بسیاری از احکام الهی، اخلاقی است. همچنین اوصاف اخلاقی مانند تواضع، عفت، پاکدامنی، صداقت و مانند اینها، تأثیر عمیقی در بهره گیری بیشتر از احکام برجای می گذارد.

تفاوت های شریعت و اخلاق

میان شریعت و اخلاق از جهاتی مانند موضوع، هدف، قلمرو، ضمانت اجراء و... تفاوت وجود دارد؛ زیرا اخلاق درباره صفات خوب و بد و به تعبیر دیگر فضیلت ها و رذیلت ها بحث می کند و البته این صفات در رفتار و اعمال آشکار می شود. اما فقه و شریعت دربارة وظایف و تکالیف افراد در ابعاد عبادی، اجتماعی، فردی، اقتصادی، سیاسی، حقوقی و... بحث می نماید.

تفاوت موضوعی میان حوزه اخلاق و شریعت به این است که در فقه و شریعت فعل و رفتار مکلف، از آن جهت که برای انجام یا ترک آن دستوری رسیده باشد، مورد بحث قرار می گیرد؛ به گونه ای که اگر فعل خاصی حتی برای یک بار از مکلفی سر بزند، شریعت آن را مورد بررسی قرار می دهد و حکم حرمت، اباحه، وجوب و یا استحباب و کراهت نسبت به آن صادر می کند. اما در اخلاق رفتاری مورد توجه قرار می گیرد که بار ارزشی داشته باشد.

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/4/20/45f1eee72cf94dc18b7b8684ef2248d9.JPG


تفاوت شریعت و اخلاق  در هدف و غایت نیز آن است که غرض از اخلاق، اصلاح شخص و جامعه است و توجه زیادی به ثواب و عقاب ندارد. اما در فقه و شریعت هم سازندگی فردی در ابعاد مختلف مورد توجّه است و هم سامان بخشیدن به جامعه و در عین حال از ثواب و عقاب هم سخن به میان می آید. به این معنا آنهایی که به وظیفه و مسئولیت خود به صورت صحیح عمل نمودند در آخرت به آنها پاداش داده می شود چه اینکه آنهایی که به وظیفه خود عمل نکردند مواخذه می شوند.

شباهت های شریعت و اخلاق

ولی شباهت های اخلاق و فقه و شریعت فراوان است: از جمله آنکه هر دو جزء حوزه حکمت عملی به حساب می آید و تحصیل هر دو برای عمل کردن است.  همچنین نیت در اخلاق و فقه و شریعت به عنوان یک اصل است؛ به گونه ای که در فقه نیت جزء ارکان است، تا آنجا که بهتر از عمل دانسته شده: « نِيَّةُ الْمُؤْمِنِ‏ خَيْرٌ مِنْ عَمَلِهِ »[1] و هر انسانی براساس شاکله و نیت خود عمل می کند: « كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى‏ شاكِلَتِهِ »[2] که در روایت واژه شاکله به «نیت» تطبیق داده شده است.

از جملة دیگر شباهت ها اینکه قوانین و احکام اخلاقی و فقهی دارای سه ویژگی است:  الف) لزوم: به این معنا که بر هر مکلّفی که دارای شرائط تکلیف می­باشد لازم است آن را اجرا کند. ب) اطلاق: به این معنا که انجام این قوانین مقیّد به قید و مشروط به شرطی نیست. ج) کلیت: به این معنا که احکام اخلاقی و فقهی دستوراتی عمومی است و همه کسانی که دارای شرائط تکلیف و موقعیت یکسان هستند مسئولند به این قوانین و احکام عمل نمایند.

شباهت دیگر در این است که هر دو احکام ثابت و متغیر دارند؛ احکام ثابت مربوط به نیازهای ثابت انسان است و هیچ گاه به حسب شرائط و تحولات جوامع بشری متغیر و دگرگون نمی گردد، مانند نماز و روزه در فقه و شریعت و راستگویی و عدالت در مسائل اخلاق.

احکام متغیر احکامی است که با تناسب شرائط و مقتضیات زمان و مکان قابل تغییر می باشد، مانند احکام معاملات در فقه و شریعت و آداب اجتماعی در مباحث اخلاقی که به یک معنا غایت هر دو، اصلاح فرد و جامعه بوده و می تواند مکمل همدیگر باشد؛ لذا جامعة پایبند به فقه و اخلاق از هر جهت می تواند یک جامعه امن و آرام باشد و هر کس چه در بعد فردی و چه اجتماعی وظیفه خود را به درستی انجام دهد و هیچ گاه به فکر تعدی و تجاوز نه به خود و به غیر نخواهد بود و این از محاسن و نیکیهای جامعه شریعت محور و اخلاق مدار است. در چنین جامعه ای از درون هر فردی کنترل و نظارت صورت می گیرد، بدون آنکه نیازی به نظارت بیرونی داشته باشد. البته نظارت بیرونی برای حفظ و صیانت از افرادی که درصدد آلوده کردن جامعه و ایجاد ناامنی هستند، لازم و واجب است. اما طبیعت جامعه پایبند به اخلاق و شریعت خواهد بود و همه خود را موظف و مکلف به ایجاد آرامش و امنیت در جامعه می دانند. بنابراین حوزه اخلاق و شریعت مکمل یکدیگرند، نه اینکه در تقابل و تضاد یکدیگر باشند.



[1].  الكافي (ط - الإسلامية)؛ ج:‏2 ؛ ص:84

[2].  الإسراء (17)؛ آیه: 84   

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/4/20/c2782831f691470c89a18790d5b6e24f.JPG

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/4/20/aaf591ae9bf246b3870ef4bb8088071e.JPG

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/4/20/cebee4d339664f39a538bbd01b9ef2d9.JPG



نظر شما



نمایش غیر عمومی