ارسال به دوستان
کد خبر : 59540
تاریخ انتشار : 9/19/2014 4:19:30 PM

اسلام شناسی 125 ــ اسلام و حقوق بشر 1

خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ

تاریخ: 19.09.2014



بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

از جمله مباحثی که در اسلام از اهمیّت خاصّی برخوردار بوده و از هر جهت مورد تأکید قرار گرفته است موضوع حقوق بشر است. همچنین اگر آموزه های اصلی ادیان الهی نیز مرور شود، اهمیت این موضوع بسیار بیش از پیش روشن می شود؛ چراکه همه ادیان ابراهیمی به نوعی در ترویج حقوق بشر نقش داشته اند. از این رو در سیر تاریخی بحث از حقوق بشر، سهم ادیان بسیار برجسته است؛ و جهت آن هم بسیار واضح و روشن است، زیرا پیامبران الهی همواره درصدد شناساندن حقیقت و گوهر انسان بوده اند. انسان ها برای هدف و غرض مهمّی آفریده شدند. آنان به این منظور آفریده شدند که خود را بیابند و از همه ظرفیت ها و استعدادها در مسیر کمال انسانی و الهی استفاده کنند؛ و این غرض ممکن نیست مگر با مقام عبودیّت و بندگی حق تعالی و اجتناب و پرهیز از هر نوع طاغوت؛ و بی شک (پیامبران الهی) در مسیر زندگی خود با کسانی مواجه می شدند که تلاش می کردند انسان ها را استثمار کنند و در سیطرۀ خود قرار دهند و از آنها بهره جویند و برای رسیدن به مقاصد پلید خود بر مردم ستم می کردند و حقوق انسان ها را ضایع و پایمال می کردند. از این رو پیامبران الهی در طول تاریخ بشری با گروه مستکبران و آنان که با زر و زور و تزویر، بشریّت را استثمار می کردند در تقابل بودند و برای تحقق عدالت اجتماعی و حفظ حقوق انسان ها  و از بین بردن تبعیضات نژادی و امتیازات طبقاتی مبارزه می کردند. به عنوان مثال حضرت ابراهیم(علیه السلام) در برابر طاغوت زمانش، نمرود که ادّعای خدایی داشت مبارزه کرد و بساط (تفکر و منش) نمرودی را برچید. نمرودی که تلاش می کرد انسان ها را به برده(گی) و بندگی خود بگیرد و حتّی حیات و مرگ انسان را در قدرت ربوبیّتِ پنداری (و غیرواقعی) خود درآورد.

لذا قرآن کریم در این باره می فرماید:

«أَ لَمْ تَرَ إِلَى الَّذي حَاجَ‏ إِبْراهيمَ‏ في‏ رَبِّهِ أَنْ آتاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ إِذْ قالَ إِبْراهيمُ رَبِّيَ الَّذي يُحْيي‏ وَ يُميتُ قالَ أَنَا أُحْيي‏ وَ أُميتُ قالَ إِبْراهيمُ فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتي‏ بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِها مِنَ الْمَغْرِبِ فَبُهِتَ الَّذي كَفَرَ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمين‏»[1]

آيا نديدى كسى [نمرود] كه با ابراهيم در باره پروردگارش محاجه و گفتگو كرد؟ زيرا خداوند به او حكومت داده بود؛ (و بر اثر كمى ظرفيت، از باده غرور سرمست شده بود؛) هنگامى كه ابراهيم گفت: «خداى من آن كسى است كه زنده مى‏كند و مى‏ميراند.» او گفت: «من نيز زنده مى‏كنم و مى‏ميرانم!» (و براى اثبات اين كار و مشتبه ساختن بر مردم دستور داد دو زندانى را حاضر كردند، فرمان آزادى يكى و قتل ديگرى را داد) ابراهيم گفت: «خداوند، خورشيد را از افق مشرق مى‏آورد؛ (اگر راست مى‏گويى كه حاكم بر جهان هستى تويى،) خورشيد را از مغرب بياور!» (در اينجا) آن مرد كافر، مبهوت و وامانده شد. و خداوند، قوم ستمگر را هدايت نمى‏ كند.

 از این (آیه شریفه) به دست می آید که نمرود حتّی حقّ حیات و زندگی انسان را به خاطر خوی استکباریش برای خود می دانست. تقابل دیگری که در قرآن به صورت مفصّل از آن سخن به میان آمده تقابل حضرت موسی بن عمران (علیه السلام) با حاکم مستبد زمانش، فرعون است. زیرا فرعون، مردم را به دو دستة ممتاز و مستضعف تقسیم کرده بود؛ و برای دسته دوّم به هیچ وجه حقوقی قائل نبود به گونه ای که هر وقت می خواست می توانست حیات و زندگی را از هر کسی که اراده می کرد بگیرد؛ و لذا حضرت موسی(علیه السلام) در برابر استکبار فرعونیان ایستاد و تا آخر با پندار فرعونی مبارزه کرد و قرآن کریم این قصّه را اینگونه بیان می کند: « إِنَّ فِرْعَوْنَ عَلَا فِي الْأَرْضِ وَجَعَلَ أَهْلَهَا شِيَعًا يَسْتَضْعِفُ طَائِفَةً مِّنْهُمْ يُذَبِّحُ أَبْنَاءهُمْ وَيَسْتَحْيِي نِسَاءهُمْ إِنَّهُ كَانَ مِنَ الْمُفْسِدِينَ».[2] ترجمه : فرعون در زمين برترى‏جويى كرد، و اهل آن را به گروه‏هاى مختلفى تقسيم نمود؛ گروهى را به ضعف و ناتوانى مى‏كشاند، پسرانشان را سر مى‏بريد و زنانشان را (براى كنيزى و خدمت) زنده نگه مى‏داشت؛ او به يقين از مفسدان بود!

و نیز در آیات دیگر[3] به تضییع حقوق انسان ها توسّط فرعون و لشکرش اشاره می کند، امّا خدای متعال به حضرت موسی(علیه السلام) مأموریت می دهد که در برابر این استکبار بایستد و از حقوق انسان ها دفاع کند تا اینکه آنان بتوانند از حقّ حیات و زندگی خود بهره مند شوند و با عزّت و کرامت زندگی کنند. همچنین آنچه از حضرت عیسی (ع) نقل شده اینست که: آن حضرت در برابر انحراف دینی و استبداد مذهبی زمانة خود مبارزه کرد و پیام صلح و دوستی و مهربانی را برای همة انسان ها به ارمغان آورد. او با موعظه ها و پندهایش راه سعادت و خوشبختی را به بشریت آموخت چه اینکه با مراجعه به قرآن کریم، دفاع از همه حقوق انسان ها را در آموزه های پیامبر اسلام حضرت محمّد(ص) می توان مشاهده کرد.



البته زمانی که جاهلیت آن زمان مورد مطالعه قرار گیرد این حقیقت به دست می آید که پیامبر اکرم(ص) در تعلیمات و آموزه های خود دفاع از حقوق بشریت را مهمّ ترین رسالت خود می دانست، زیرا آن حضرت همواره این دغدغه را داشت که هیچ انسانی نباید از حقّ خود محروم بماند بلکه حاکمیّت در هر زمانی باید حقوق انسان ها را به آنها برگرداند و در حقیقت حاکمان در هر زمانی باید تلاش کنند که حقوق انسان ها در ابعاد مختلف استیفاء شود.

مقابله با بحران های اخلاقی، اقتصادی، فرهنگی، مذهبی، سیاسی و اجتماعی در زمان پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله)، بهترین شاهد بر دفاع از حقوق انسان ها از منظر ادیان الهی و ابراهیمی است. برای نمونه فقط به تحلیلی که امیرالمومنین(علیه السلام) از فرهنگ جاهلی، که فرهنگ ضد حقوق بشر بوده، بیان کرده اشاره می شود تا این حقیقت بازگو گردد که پیامبران الهی و (در) رأس همه آنها پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) در تبیین حقوق بشر، مهم ّترین نقش را ایفاء کرده اند.

حضرت علی(علیه السلام) دربارۀ فرهنگ منحط جاهلی زمان پیامبر اکرم(صلی الله علیه و آله) می فرماید:

« أَرْسَلَهُ عَلَى حِينِ فَتْرَةٍ مِنَ الرُّسُلِ وَ طُولِ هَجْعَةٍ مِنَ الْأُمَمِ وَ اعْتِزَامٍ مِنَ الْفِتَنِ وَ انْتِشَارٍ مِنَ الْأُمُورِ وَ تَلَظٍّ مِنَ الْحُرُوبِ »[4]

رسول خدا در هنگامی برگزیده شد که مدّتی از پیامبران پیشین سپری شده بود، در هنگامی که امّت ها در خواب؛ و فتنه ها مصمم بر فروپاشی جامعه؛ وجنگ ها شعله ور بودند. و نیز در جای دیگر فرموده است: « ان الله بعث محمداً (ص) نذيراً للعالمين و امينا علي التنزيل و انتم معشر العرب علي شر دين و في شر دار، منيخون بين حجارة خشن و حيات صم، تشربون الکدر و تاکلون الجشب، و تسفکون دماءکم و تقطعون ارحامکم، الاصنام فيکم منصوبة و الآثام بکم معصوبة »[5] رسول خدا(ص) در زمانی مبعوث به رسالت شد که شما عرب بدترین دین را (شرک و بت پرستی) داشتید، در بدترین سرزمین (از لحاظ آب و هوا) به سر می بردید، رحل اقامت شما در بین سنگلاخ های خشک و سوزان و در میان گزندگان و مارهای سمی و کر بود، نوشیدنی شما آلوده و غذاهای ناگوار می خوردید، خون یکدیگر را به ناحقّ می ریختید و پیوند خویشاوندی را می بریدید، بت ها میان شما پرستش می شد و مفاسد و گناهان شما را فرا گرفته بود.

از این رو تردیدی نیست که در تعالیم عالی پیامبران الهی از مهم ترین مواد حقوق بشر مانند حفظ کرامت انسان، آزادی و حقّ اجتماعی و سیاسی، عدالت اجتماعی و عدم تبعیض نژادی، زبانی، قومی و طبقاتی به بهترین شکل دفاع شد(ه) که در مباحث آینده به مرور به آنها خواهیم پرداخت؛ چه اینکه مواد اعلامیه جهانی حقوق بشر مصوب 26 اوت 1789 و نیز اعلامیه حقوق بشر اسلامی قاهره مصوب 5 اوت 1990 مورد بررسی قرار خواهد گرفت.



[1] .بقره 258

[2] . قصص، 4.

[3] . همان از 39 به بعد.

[4] . نهج البلاغه، خطبه 89.

[5] . همان، خطبه  26



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :