ارسال به دوستان
کد خبر : 64475
تاریخ انتشار : 12/12/2014 5:14:18 PM

اسلام شناسی 131 ــ اسلام و حقوق بشر 7

توجه به این مهم ضروریست که اگر حقوق بشر توسط یک یا چند نفر نوشته شود با مشکلات متعددی مواجه خواهد بود. از جمله آنکه هیچ یک از آنها دانش کافی را در رابطه با انسان نخواهد داشت که به همه ابعاد حقوقی او بتواند تسلّط داشته باشد و چه بسا بسیاری از مصالح انسان در تدوین حقوق بشر مغفول خواهد بود و اگر آن فرد به واسطه قدرت و سلطه، صلاحیت قانون گذاری را پیدا کند،
خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ
تاریخ: 12.12.2014



بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

از مباحث گذشته به دست آمد که برای باید تبیین حقوق بشر از وحی کمک گرفت و بدون وحی دست یابی به همه موادّ حقوق بشر غیرممکن خواهد بود؛ زیرا شناخت همه ابعاد وجودی انسان در تدوین حقوق بشر لازم است و تاکنون از میان دانشمندان و صاحب نظران در وجودشناسی و معرفت شناسی انسان، کسی ادعای شناخت کامل او را نکرده است. لذا تنها راه شناخت کامل انسان، «وحی» خواهد بود و  به واسطه این شناخت است که نیازهای واقعی انسان از نیازهای غیر واقعی او تمیز داده می­شود.

نکته مهم در این میان آن است که کسانی شایستگی پیدا می کنند حقوق مربوط به انسان را به کمک وحی تدوین کنند که از وحی استفاده ابزاری نداشته باشند و خودخواه و خودمحور نباشند. زیرا افراد خودخواه و خودپسند چه بسا در برابر حق می ایستند و نمی توانند قانونگذار حق باشند و چه بسا گاهی حق را باطل و باطل را حق جلوه می دهند.

آیه شریفه: « وَ لا تَلْبِسُوا الْحَقَّ بِالْباطِلِ وَ تَكْتُمُوا الْحَقَّ وَ أَنْتُمْ تَعْلَمُونَ »[1] اشاره به همین  وارونه ساختن اندیشه حق و باطل توسط کسانی است که از دین و وحی برای منافع شخصی و گروهی استفاده ابزاری می کنند.

در تعبیر حضرت علی(ع) به این آفت و آسیب جدی برای هواپرستان اشاره شده: « إِنَّ أَخْوَفَ‏ مَا أَخَافُ‏ عَلَيْكُمُ [اثْنَتَانِ‏] اثْنَانِ اتِّبَاعُ الْهَوَى وَ طُولُ الْأَمَلِ فَأَمَّا اتِّبَاعُ الْهَوَى فَيَصُدُّ عَنِ الْحَقِّ وَ أَمَّا طُولُ الْأَمَلِ‏ فَيُنْسِي الْآخِرَة »[2] از میان آنچه بدان گرفتار می شوید از دو چیز بیشتر می ترسم: پیروی از هوای نفس و آرزوهای دور و دراز. اولی انسان را از حق باز می دارد و دوّمی باعث می شود آدمی آخرت را فراموش کند».

البته این حالت در صورتی برای انسان به وجود می آید که آدمی درصدد تأمین مطلوبها و خواستهای طبیعت خود درآید.  اما اگر مطلوب فطرت، دغدغه اصلی انسان باشد، انسان در مسیر حق طلبی و فضیلت خواهی و خداخواهی قرار می گیرد. در صورتی می توان دربارۀ انسان کارشناسانه نظر داد که بتوان سره را از ناسره و یا نیاز راستین را از نیاز دورغین تشخیص داد و در  غیر این صورت به گمان آنکه انسان شناخته شده است و در حقیقت بدون آنکه به حق جامع و کامل انسان شناخت پیدا شود، معجونی به عنوان حقوق بشر جمع آوری می­شود.

البته اگر کسی بخواهد به درستی از منابع حقوق بشر سر درآورد، باید در شناخت جهان هم به معرفتی صحیح نائل آید؛ به این معنا که دریابد نظام هستی توسط خدای حکیم هدفمند آفریده شده و هیچ چیز لغو و بیهوده نیست. « ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلاَّ بِالْحَق‏ ».[3] چه اینکه انسان هم به عنوان آفریده مبارک خدای متعال، از هدفی والا و ارزشمند برخوردار است: « أَ فَحَسِبْتُمْ أَنَّما خَلَقْناكُمْ عَبَثاً وَ أَنَّكُمْ إِلَيْنا لا تُرْجَعُونَ ».[4]

پس از شناخت انسان و جهان، در هرمی که رأس آنها حقتعالی قرار می گیرد، داستان انسان و حقوق مربوط به او از جایگاه والائی برخوردار خواهد بود. با چنین منبع قوی، تمام مراتب هستی انسان از حس و عقل و شهود دارای حقوقی خواهد بود و تکریم و تجلیل از همه آن ابعاد سبب جامعیت حقوق بشر خواهد گردید. بنابراین اگر همه بپذیریم که قانون بشر را به کمک عقل و وحی تدوین کنیم، چیزی از حق انسان مغفول نخواهد ماند؛ زیرا دانش الهی محیط بر همه دانش هاست و هیچ چیز از خدای متعال پوشیده نخواهد بود.

« لا يَعْزُبُ عَنْهُ مِثْقالُ ذَرَّةٍ فِي السَّماواتِ وَ لا فِي الْأَرْضِ وَ لا أَصْغَرُ مِنْ ذلِكَ وَ لا أَكْبَرُ إِلاَّ في‏ كِتابٍ مُبينٍ »[5] و در جای دیگر می فرماید: « وَ ما كانَ رَبُّكَ نَسِيًّا ؛[6] پروردگار تو هیچ چیز را فراموش نمی کند». بلکه او عالم غیب و شهادت است و بسیار روشن است خدائی که حق حیات به انسان داده و او را بهترین مخلوق در نظام هستی دانسته، بهتر از همه از مصالح و مفاسد او باخبر است و بهتر می تواند برای او قانون وضع کند و هر آنچه را که سزاوار او است به وی ببخشد.

توجه به این مهم ضروریست که اگر حقوق بشر توسط یک یا چند نفر نوشته شود با مشکلات متعددی مواجه خواهد بود. از جمله آنکه هیچ یک از آنها دانش کافی را در رابطه با انسان نخواهد داشت که به همه ابعاد حقوقی او بتواند تسلّط داشته باشد و چه بسا بسیاری از مصالح انسان در تدوین حقوق بشر مغفول خواهد بود و اگر آن فرد به واسطه قدرت و سلطه، صلاحیت قانون گذاری را پیدا کند، بی شک چنین قانونی که با قدرت زور تدوین شده نمی تواند ستم و ظلم جامعه را ریشه کن سازد. پس فرد به خاطر جهل و سهو و ناتوانی قادر به وضع قانون نخواهد بود و در صورتی که چند نفر با هم جمع شوند باز هم به نوعی همان اشکالات گذشته با درجه ای کمتر در اینجا مطرح خواهد بود؛ ضمن آنکه در اینجا با اختلاف نظرها مواجه خواهیم بود و در این صورت باید نظر اکثریت را پذیرفت و قطعا چنین راه حلی از روی اضطرار و ناچاری خواهد بود و چه بسا عادلانه و عاقلانه نباشد و همه خواسته های واقعی را در بر نگیرد و بالاخره اشکالات متعدد وارد خواهد بود. بنابراین بهترین راه این است که منبع «وحی» در تدوین قانون دخیل شود که به وسیله آن می توان بهترین قوانین مربوط به حقوق بشر را تدوین کرد و به همه زوایای وجود انسان توجه نمود.

پس به صورت خلاصه می­توان دو دلیل بر حق قانون گذاری برای خداوند اقامه نمود:

 دلیل اوّل اینکه انسان دارای ارتباطی تنگاتنگ با هستی بخش خود است. این ارتباط هم به اصل آفرینش انسان بر می گردد و هم به بقای او مرتبط است و لذا انسان در تکامل خود نیازمند به خدای متعال است و به خودی خود نمی تواند مسیر کمال را طی نماید. در نتیجه تعیین حقوق بشر که گامی از گامهای همین تکامل است، باید از سوی همان مبدأ هستی بخش صورت پذیرد.

دلیل دوّم این است در تعیین حقوق بشر باید نیازهای او را شناخت و این شناخت، به وسیله آگاهی کامل از تمام ابعاد حیات انسان امکان پذیر خواهد بود و بسیار روشن است که خدای متعال به همه ابعاد انسان آگاه است. پس تنها خداوند است که می تواند حقوق بشر را تعیین کند.[7]




[1] .  بقره(2)؛ آیه: 42

[2] . نهج البلاغه؛ خطبه: 42

[3]. احقاف(46)؛ آیه: 3

[4].  المؤمنون(23)؛ آیه: 115  

[5] . سبأ(34)؛ آیه: 3

[6] . مریم(19)؛ آیه: 62

[7] . علامه آیه الله آملی، سلسله بحثهای فلسفه دین فلسفه حقوق بشر، مرکز نشر اسرا، چاپ ششم، تابستان 1389، هـ ش. ص 106 با تلخیص.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :