ارسال به دوستان
کد خبر : 65667
تاریخ انتشار : 1/2/2015 4:24:39 PM

اسلام شناسی 133ــ اسلام و حقوق بشر 9

بی شک کسی که از سلامت نفس برخوردار است و دغدغه اش اصلاح امور جامعه می­باشد و درصدد است آدمیان به کرامت نفس برسند و آسیبی به جایگاه انسانی آنها وارد نشود، تلاش جدّی از خود نشان می دهد تا به کمک «وحی» و «عقل»، حق همه انسانها را در تدوین حقوق انسان مورد نظر قرار دهد.
خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ
تاریخ: 02.01.2015



بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

آنچه از مباحث گذشته به دست می آید اینست که اگر قانون منشأ وحیانی داشته باشد، سکون آور و اطمینان آور خواهد بود؛ زیرا علم الهی سبب می شود که در تدوین حقوق انسان، به همۀ ابعاد وجودی، ظرفیتها و استعدادهای او توجّه شود.

خداوند خالق و آفرینندۀ همه موجودات و از جمله انسانها است و به همین دلیل اصل همۀ «حق ها» از خدای متعال خواهد بود. پیش از آنکه حقّی برای او اعتبار شود، حق دیگری وجود ندارد و حقّ او مبدأ و منشأ حقوق بندگان است. در تعبیری از امیرالمومنین(ع) آمده که فرمودند: « ثُمَ‏ جَعَلَ‏ سُبْحَانَهُ‏ مِنْ‏ حُقُوقِهِ‏ حُقُوقاً افْتَرَضَهَا لِبَعْضِ النَّاسِ عَلَى بَعْضٍ فَجَعَلَهَا تَتَكَافَأُ فِي وُجُوهِهَا وَ يُوجِبُ بَعْضُهَا بَعْضاً وَ لَا يُسْتَوْجَبُ بَعْضُهَا إِلَّا بِبَعْضٍ ؛[1] پس، خداى سبحان برخى از حقوق خود را براى بعضى از مردم واجب كرد، و آن حقوق را در برابر هم گذاشت، كه برخى از حقوق برخى ديگر را واجب گرداند، و حقّى بر كسى واجب نمى‏شود مگر همانند آن را انجام دهد». بنابراین خدای متعال برای هر چیزی حقّی را قرار داد که باید به صورت صحیح شناخته و سپس اجراء و اداء گردد.

پس از روشن شدن این مطلب مهمّ، توجّه به این نکته ضروریست که اگر حقوقدانی می خواهد قوانین حقوقی را تدوین کند، باید منابع حقوقی را به شکل صحیح بشناسد. سپس «مبانی» حقوق را از آن منابع به دست آورد و آنگاه به واسطه آن مبانی، «موادّ» حقوقی را تدوین نماید. به عنوان مثال اگر کسی می خواهد حقوق خانواده یا حقوق متقابل زن و همسر و یا حقوق کودک را تدوین نماید، ابتدا باید به مبانی حقوق بشر، مانند  اصل آزادی و اختیار انسان استناد نماید و آن مبانی حقوقی را باید از منابع حقوقی که زیربناست و به جهان بینی حقوقدان مربوط می شود به دست آورد. بی شک با حضور پیامبر(ص) و یا امام معصوم(ع) که به صورت قطعی جانشین علمی و معنوی پیامبر اکرم(ص) است، دست یابی به منابع حقوق دشوار نیست.

امّا در صورتی­که این دسترسی امکان ندارد، باید راه روشن مورد تأئید «وحی» را ملاک و معیار قرار دهد. او باید با تلاش جدّی سعی کند با مراجعه به کتاب و سنّت و عقل و اجماع به این منابع حقوقی که در تدوین موادّ حقوقی نقش اساسی دارد دست یابد؛ اگرچه کسی که معصوم نیست، مانند انسان معصوم اندیشه اش مصون و محفوظ از خطاء و اشتباه نیست. ولی هر چه تلاش بیشتری داشته باشد، به همان اندازه از درجۀ شناخت «حق» بهره مند می شود. به تعبیر حضرت علی (ع) «وَ لا يُدْرَكُ‏ الْحَقُ‏ إِلَّا بِالْجِدِّ ؛[2] جز با تلاش و کوشش نمی توان به حق دست یافت».

 بی شک کسی که از سلامت نفس برخوردار است و دغدغه اش اصلاح امور جامعه می­باشد و درصدد است آدمیان به کرامت نفس برسند و آسیبی به جایگاه انسانی آنها وارد نشود، تلاش جدّی از خود نشان می دهد تا به کمک «وحی» و «عقل»، حق همه انسانها را در تدوین حقوق انسان مورد نظر قرار دهد. البتّه در اسلام هدف حقوق که همان بایدها و نبایدهای اخلاقی است، ضامن اجرائی برای مبانی حقوقی است؛ زیرا اموری مانند محبّت، احسان، صداقت و ایثار که در زمره اهداف حقوقی اند، اگر در میان انسان­ها وجود نداشته باشد، الزامات حقوقی جامه عمل به خود نخواهد گرفت. این مطلب از جمله معضلاتی است که امروزه بشر با آن مواجه است. در بسیاری از مواردی که مربوط به انسان است، مانند حق کودک، حق زنان، حق مادر و پدر، حق آزادی و مانند آنها قوانین خوبی وضع شده، امّا در مقام عمل ضمانت اجرائی مناسبی ندارد. بنابراین برای رسیدن به این هدف باید به الزامات و بایدهای اخلاقی التزام داشت که بهترین ضامن برای رعایت حقوق افراد جامعه توسط یکدیگر است. گرچه جریمه های تخلّف از قوانین حقوقی برای استیفای حق و دست یابی به حقوق بشر تا حدّی تأثیرگذار است، امّا کافی نیست؛ بلکه برای رسیدن به این مهم، لازم است جامعه به یک نوع تربیت اخلاقی برسد که در این صورت به شکل طبیعی هر کسی به حق و حقوق خود می رسد و این باور را به هر شکلی باید در جامعه احیا کرد از این رو اخلاق در دست یابی به حقوق انسان نقش بسیار مهم را ایفا می کند.

 



[1] .  نهج البلاغه (صبحی صالح)؛ خطبۀ: 216

[2] . نهج البلاغه (صبحی صالح)؛ خطبه: 29



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :