ارسال به دوستان
کد خبر : 66965
تاریخ انتشار : 1/23/2015 5:17:28 PM

اسلام شناسی 135 ــ اسلام و حقوق بشر 11

رابطۀ اخلاق و استیفای حقوق انسانها از اهمیت خاصی برخوردار است و به همین جهت است که پیامبران الهی به عنوان مصلحان جامعه بشری برای توسعه مکارم و محاسن اخلاق آمده تا جامعه به رشد فراگیر و پایدار نائل شود.
خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ
تاریخ: 23.01.2015



بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

امروزه بسیاری از دانشمندان از اخلاق و معنویت می گویند و ضرورت آن را گوشزد می نمایند. همچنین قوانین مختلفی درباره انسان و حقوق شهروندی در موضوعات گوناگون تدوین شده است. از آن جمله می­توان به اعلامیه جهانی حقوق بشر و کنوانسیون های متعدد در موضوعات گوناگون مانند زنان و کودکان و یا قوانین مربوط به محیط زیست و منع تولید سلاح­های کشتار جمعی و یا سلاح­های اتمی اشاره کرد. همه این قوانین به این دلیل تصویب شده­اند که بشر در امنیت و آسایش و آرامش زندگی کند و طعم محبت و دوستی و صلح و هم زیستی مسالمت آمیز را علی­رغم فرهنگ­های مختلف چشیده و تجربه نماید.

اما متاسفانه باز هم در دنیای امروز، بسیاری از انسان­ها به دلیل فقر و گرسنگی می میرند و بسیاری از مردم دنیا زیر خط فقر زندگی می کنند و امور روزانه خود را نمی توانند اداره نمایند. با اینکه شعار عدالت، عقلانیت و معنویت بسیار سر داده می­شود، امّا ثروت و قدرت به شکل عادلانه توزیع نشده است. از طرف دیگر ستم­ها و ظلم­ها به هر عنوانی در دنیای امروز بیداد می کند و به ارزش­های انسانی و جایگاه کرامت انسان صدمه وارد شده است.

این واقعیات تلخ حیات بشری توسط عالمان ادیان و پیروان آنها، مکرّر مطرح می شود. با اینکه کنفرانس های زیادی برای جلوگیری از مشکلات جامعه بشری در دنیا برگزار شده و می شود و حتّی راه­کارهای لازم را ارائه می دهند، اما متاسفانه شکاف طبقاتی و حاکمیت زر و زور و تزویر هر روز به اشکال خاص ظهور و بروز بیشتری می کند و واقعاً باید چاره ای اندیشید و بشریت را از همه مشکلات نجات داد؛ زیرا از یک طرف بشر امروز بیش از هر زمان دیگری به آرامش و امنیت نیاز دارد و از طرف دیگر خطرات بیشتر از همیشه جامعه بشری را تهدید می نماید. بنابراین در این زمان نیاز به اخلاق و معنویت از همه بیشتر است. به همین جهت برخی از اندیشمندان غربی مانند «هانس کونگ» ایده اخلاق جهانی را مطرح کرده و معتقدند که به واسطه فقر و ظلم و ستم و عدم توزیع قدرت و ثروت، جامعه بشری با بحران مواجه است و با اینکه قوانین حقوق بشر در همه زمینه ها وجود دارد، امّا مشکل جدّی در اجرای این قوانین است.

پس باید انسانها را با همۀ تفاوت در فرهنگ به یکدیگر آشتی داد و برای رسیدن به این صلح باید صلح بین ادیان را دنبال نمود و صاحبان ادیان را محترم شمرد و نباید پیرو دینی نسبت به پیرو دین دیگر بی حرمتی و یا اهانت و توهین نماید. باید صاحب هر عقیده ای را محترم دانست و باید میان سیاست و اخلاق آشتی برقرار کرد و همه حاکمان جامعه بشری را به اخلاق و پایبندی به اصول ارزشهای انسانی دعوت نمود. او دو ایدۀ اصولی را مورد تأکید قرار می دهد: از جمله اینکه نظم نوین جهانی فقط با پایبندی به اخلاق ممکن خواهد بود و دیگر آنکه باید با هر انسانی رفتار انسانی داشت. باید به همه امید زندگی داد و باید در همه یک تحوّل درونی را پدید آورد و آنها را ملتزم کرد به اینکه به قوانین طلائی دربارۀ انسان احترام گذارند و در متن زندگی خود به آن پایبند باشد؛ قانونی چون «آنچه را برای خود می پسندی، برای دیگران بپسند و آنچه را برای خود نمی پسندی، برای دیگران نپسند» و به تعبیر حضرت علی(ع) :

« اجْعَلْ‏ نَفْسَكَ‏ مِيزَاناً فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ غَيْرِكَ فَأَحْبِبْ لِغَيْرِكَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ وَ اكْرَهْ لَهُ مَا تَكْرَهُ لَهَا وَ لَا تَظْلِمْ كَمَا لَا تُحِبُّ أَنْ تُظْلَمَ وَ أَحْسِنْ كَمَا تُحِبُّ أَنْ يُحْسَنَ إِلَيْكَ وَ اسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِكَ مَا تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَيْرِكَ وَ ارْضَ مِنَ النَّاسِ بِمَا تَرْضَاهُ لَهُمْ مِنْ نَفْسِكَ » [1]

خود را میزان و ملاک میان خود و دیگران قرار بده و همانطور که دوست نداری به تو ستم نشود، پس نباید ستم به دیگران را دوست داشته باشی و آنچه را بر خود زشت می داری بر دیگران هم زشت بدار.

از جمله این اصول، پایبندی به فرهنگ عدم خشونت و احترام به حیات است؛ زیرا این مطلب اولی ترین حق مربوط به همۀ انسانها است؛ پس نباید به حقوق دیگران تجاوز کرد و هیچ کس حق ندارد حق حیات را از دیگری سلب کند. باید تلاش کرد نزاع ها و درگیری ها به شکل عادلانه و بدون خشونت حل گردد. استفاده از روش نظامی نادرست است و لذا آنها که قدرت سیاسی دارند باید در چهارچوب یک نظام عادلانه عمل کنند و خود را به راه حل های مسالمت آمیز پایبند سازند. همچنین باید خانواده ها به کودکان خود بیاموزند که خشونت ابزاری برای فرو نشاندن اختلافات نیست. نیز باید به همه آموخت و باوراند که در حفظ محیط زیست تلاش جدی داشته باشند. همه باید به شکل مساوی از منابع زمین، هوا، آب و خاک استفاده کنند و نیز باید تأکید کرد که باید به همنوعان خود کمک کنند و هیچ تفاوتی ندارد که از چه قوم و نژاد و دینی باشند و باید حقوق اقلیت ها را رعایت نمود.

همچنین از اصول اخلاق جهانی پایبندی به یک فرهنگ یگانه و یکپارچه و یک نظام عادلانه اقتصادی و نیز پایبندی به زندگی توأم با راستگوئی و فرهنگ توأم با حقوق برابر و مشارکت میان مردان و زنان است. برای تحقق این اصول باید وجدان ها را متحول ساخت و باید به همه آموخت که شأن و منزلت انسان بسیار مهم است. باید حس مسئولیت پذیری در همه زنده و احیاء شود. ضرورت ایثار و از خودگذشتگی و همدلی و همدردی با دیگران برای همگان باید روشن شود و در همه این احساس مسئولیت را باید توسعه داد.

همانطور که دقت می کنید رابطۀ اخلاق و استیفای حقوق انسانها از اهمیت خاصی برخوردار است و به همین جهت است که پیامبران الهی به عنوان مصلحان جامعه بشری برای توسعه مکارم و محاسن اخلاق آمده تا جامعه به رشد فراگیر و پایدار نائل شود. پیامبر اسلام(ص) می فرماید که « بُعِثْتُ‏ لِأُتَمِّمَ‏ مَكَارِمَ الْأَخْلَاقِ [2] من برای تکمیل اخلاق آمده ام». بنابراین باید به همه اخلاقی شدن و اخلاقی زندگی کردن را که برخاسته از اصیل ترین و مهم ترین آموزه های دینی است آموزش داد و به همین جهت پیامبر اکرم(ص) می فرماید: «إنَّما بُعِثتُ مُعَلِّماً ؛ [3] من مبعوث شدم تا معلم بشر باشم» تا راه چگونه زیستن را به شکل اخلاقی به آنها آموزش دهم. لذا تعلیم کتاب و حکمت و تربیت بشر و نیز نشان دادن آیه ها و نشانه های الهی در زندگی سالم و پاک بشر از مهم ترین وظائف پیامبران الهی است. « هُوَ الَّذي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفي‏ ضَلالٍ مُبين‏».[4]

البته در برخی از آیات قرآن تعلیم بر تربیت مقدّم شده است و در برخی تزکیه بر تعلیم مقدّم شده است. دلیل تقدیم تزکیه بر تعلیم آن است که تطهیر نفس مقدم بر همه چیز است؛ ولی به هر حال برای اینکه انسان به این مرحله برسد و سلوک عملی نماید، باید تحت آموزش قرار گیرد و لذا در برخی آیات علم و دانش بر تربیت انسان به لحاظ آنکه مقدمه سلوک عملی است مقدم شده است.

برای روشن شدن این مطلب می­توان  ترتیب وضو و نماز را مثال زد که اگر چه اهمیت نماز بیش از وضو است، ولی چون وضو مقدمه نماز است، برای ادای واجب، مقدمه آن هم واجب شمرده می شود.

نتیجه مطالبی که بیان شد آن است که اخلاق در ضمانت اجرای حقوق بشر نقش اساسی و مهمی را ایفا می کند و به همین جهت است که اخلاق را زیر بنای حقوق دانسته اند؛ زیرا اخلاق نتیجه یک دوره تمرین انجام رفتار صحیح بر اساس اصول ارزشهای انسانی است و آدمیان تلاش می کنند زمانی که اخلاقی شدند حقوق یکدیگر را رعایت کنند.

 



[1] . نهج البلاغه؛ نامه 31

[2] . بحار الأنوار (ط - بيروت) ؛ ج‏67 ؛ ص372

[3] . سنن الدارمي، ج:1، ص99

[4] . جمعه، 3.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :