ارسال به دوستان
کد خبر : 68969
تاریخ انتشار : 2/20/2015 6:10:43 PM

اسلام شناسی 138 ــ اسلام و حقوق بشر 14

انسان دارای دو جنبه فردی و اجتماعی است و هر کدام دارای حقوقی است که باید با توجه به شأن و جایگاه او به درستی آنها را شناخت و قوانین مناسب این دو جایگاه را تدوین کرد. البته نباید هر جنبه را فدای دیگری نمود، بلکه باید مسئولیتهای هر دو جنبه را حفظ نمود.

خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ

تاریخ: 20.02.2015



بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

در مباحث پیشین اشاره گردید که در تدوین مواد حقوق بشر باید به آنچه میان همۀ انسانها مشترک است، توجه گردد. همچنین باید به همۀ زوایای مربوط به انسان نگریسته شود و به ابعاد فردی و اجتماعی و مسئولیت­های مربوط به این دو جنبه توجّه شایسته صورت گیرد؛ چه اینکه مصالح دنیوی و معنوی انسان هم باید مورد عنایت قرار گیرد و نیازهای واقعی از نیازهای پنداری تمییز داده شود. بسیار روشن است که نژاد، و قوم و قبیله، زبان، مکان و زمان هیچ­ کدام نقشی در تدوین مواد اصلی حقوق بشر نمی توانند داشته باشند؛ زیرا انسان­ها از آن جهت که انسان هستند، در هر زمانی دارای چنین حقوق انسانی و بشری می باشند و درک چنین مطلبی بدون برهان عقلی هم برای همه قابل امکانپذیر است؛ زیرا بسیار واضح و روشن است که حقیقت انسان در همه افرادش قابل تطبیق می باشد و زن و مرد و کوچک و بزرگ و سیاه و سفید و هر صنف و گروهی باشد انسان هستند.

اکنون باید به این پرسش پاسخ داد که ویژگیهای نظام حقوق بشر چیست و به تعبیر دیگر در چه زمانی می توان ادعا کرد که این مواد، کامل ترین حقوق بشر است؟ البته پاسخ به این سوال آسان نیست و لذا صاحب نظران باید در پاسخ آن تامل جدی و دقیقی داشته باشند.

 مهم ­ترین ویژگی­های یک نظام حقوق بشر

در این مختصر به مهمترین ویژگی­های یک نظام حقوق بشر اشاره می گردد:

1. حق محوری

خداوند حق مطلق است و هر چیزی را بر پایه حق آفریده و در آفرینش آنها حکمتی قرار داده است. برای رسیدن به آن حکمت باید هدف هر موجودی را شناخت و در آن مسیر جهت داد. انسان نیز در این نظام حکیمانه و غایت مند آفریده شده و باید در همین مسیر جهت دهی شده و حرکت کند که مسیری حق و حکیمانه است. بدین منظور باید اوّلاً اهداف خلقت انسان را شناخت و ثانیاً قوانینی که برای وی تدوین می شود باید او را به این هدف که بر پایه حق است برساند.

2. در نظر گرفتن بعد مادی و معنوی انسان

انسان از دو بعد مادی و معنوی تشکیل شده است و حقیقت انسان بعد معنوی اوست. بنابراین مواد حقوق بشر باید ناظر به مصالح هر دو بعد مادی و معنوی باشد، گرچه مصالح معنوی را باید پایه و اصل قرار داد و مصالح مادّی باید در مسیر رشد ارزش­های انسانی باشد.

3. توجّه به دو بعد فردی و اجتماعی انسان

انسان دارای دو جنبه فردی و اجتماعی است و هر کدام دارای حقوقی است که باید با توجه به شأن و جایگاه او به درستی آنها را شناخت و قوانین مناسب این دو جایگاه را تدوین کرد.  البته نباید هر جنبه را فدای دیگری نمود، بلکه باید مسئولیتهای هر دو جنبه را حفظ نمود.

4. تنظیم راوبط بشری به شکل صحیح

 از ویژگیهای مهم مواد حقوق بشر این است که در مسیر تصحیح رابطه انسان با خدا، با سایر انسانها، با خود و با محیط زیست تنظیم شود. در حقیقت قوانین جامع مربوط به انسانها، هر آنچه که پیرامون انسان است را نیز مورد توجّه قرار می دهد.

5. جامعیت قوانین حقوق بشر

 قانونی که مربوط به انسان است نه تنها باید همه ابعاد وجودی انسان از تن و روح و فردی و اجتماعی را شامل گردد، بلکه باید تمام حقوق انسانی ـ از حق حیات و آزادی گرفته تا حق مالکیت و حق انتخاب ـ را نیز مورد توجّه قرار دهد.

6. توجّه به حقّ آفریننده انسان

مناسب و بلکه ضروریست که حق آفرینندۀ انسان در رأس همه حقوق مورد توجه قرار گیرد. این پندار اشتباهی است که نقش خدا از زندگی انسان کنار گذاشته شود. به هر حال این خدای متعال است که چنین مخلوق برتری را آفریده و نسبت به همه نیازهای او شناخت دارد و به همین تناسب قانون متناسب با جایگاه انسان را لحاظ کرده است. لذا باید این حق به عنوان اولی ترین حق محفوظ بماند، مگر آنکه کسی وجود خدا را انکار کند و هیچ نقشی را برای او در زندگی روزانه باور نداشته باشد که در این صورت باید بر اساس مبانی، این حقیقت مطلق برای او اثبات گردد که این مجال دیگری را می طلبد.

7. توجّه به منبع مشترک انسانها

در تدوین حقوق بشر باید به منبع مشترک میان همۀ انسانها توجه گردد؛ یعنی آنچه که به انسانیت انسان مربوط می شود، نه به رنگ و نژاد و آداب و رسوم و قومیت و ملیت و مانند آنها. شناخت اصول مشترک میان همه انسانها می تواند زمینۀ قانونگذاری مربوط به همه انسانها را فراهم سازد. در واقع باید تلاش کرد تا به دقت مشترکات مربوط به همه انسانها شناخته شود که نتیجه آن درک صحیح حقوق و مسئولیت ها است.

8. برهان پذیر

نظام حقوق بشر باید برهان پذیر و قابل دفاع عقلانی باشد؛ به این معنا که هر ماده ای از قانون مربوط به انسان باید با مقدمات پذیرفته شده و مستدل تنظیم و تدوین شود و نباید به امور تجربی اکتفاء نمود. پس باید بر اساس زیرساختار و حق محوری و غایت مندی آن را به دست آورد.  لذا اگر نظامی باشد که بر اساس واقعیت برتر و حقیقت مطلق نباشد برهان پذیر نخواهد بود.

9. دارای ضمانت اجراء

بهترین نظام حقوق مربوط به انسان زمانی خواهد بود که ضمانت اجراء داشته باشد. پس نباید در شعار و نوشتار بماند و یا نسبت به همه انسانها ضمانت اجراء نداشته باشد. همچنین نباید به آن گزینشی عمل شود. به این  معنا که اگر منافع و مصالح گروهی و یا حزبی را تأمین کرد، همه قوا بسیج شوند تا آن قانون اجراء شود. اما برای افرادی که قدرت دفاع از خود ندارند هیچ نوع ضمانت اجرائی نداشته باشد.

10. توجّه به اخلاق

اخلاق و معنویت و به تعبیر دیگر مصالح معنوی انسان رابطه ای تنگاتنگ با حقوق بشر دارد، چه در مقام تدوین مواد و چه در مقام اجراء آن، اخلاق و ارزشهای انسانی باید مورد توجه قرار گیرد.

11. هماهنگی میان مواد

نظام حقوق بشر در صورتی کامل خواهد بود که میان همۀ مواد آن سازگاری و هماهنگی وجود داشته باشد و این گونه نباشد که برخی از بندهای مواد با بندهای دیگر ناهماهنگ باشد. بلکه باید یک نظام به هم پیوسته باشد و آشفتگی و ناهمگونی در مجموعه مواد حقوق بشر مشاهده نگردد. به تعبیر دیگر هر کدام از مواد حقوق بشر باید تکمیل کننده دیگری باشد و هر کدام به بعدی از ابعاد جسمانی و روحانی و فردی و اجتماعی بپردازد.

12. شفافیت و دوری از ابهام

بهترین نظام حقوق بشر زمانی تدوین خواهد شد که شفاف بوده و هیچگونه ابهام و دو پهلوئی نداشته باشد. پس باید از واژگان روشن و به دور از ابهام و اجمال استفاده کرد و نباید در تدوین چنین موادی از الفاظ پیچیده و دو پهلو استفاده کرد؛ بلکه همه آن باید شفاف و روشن باشد. این موضوع مهمی است؛ زیرا برخی برای رسیدن به مقاصد خود، مواد را بر اساس منافع گروهی خود تفسیر و معنا می کنند و حال آنکه در بحث حقوق بشر با توجه به اینکه باید از منبع مشترک گرفته شود، باید مواد به هم پیوسته ای تدوین گردد که ارتباط وثیق با انسان دارد و هر کدام نقش و توضیح نسبت به دیگری داشته باشد و مجموع مواد آنقدر شفاف و روشن باشد که برای کسی ابهامی نداشته باشد.

علاوه بر مواردی که به عنوان ویژگیهای بهترین نظام حقوق بشر به اختصار ذکر گردید، ممکن است موارد دیگری نیز وجود داشته باشد که به نوعی به ویژگیهای بر شمرده شده باز می گردد.



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :