ارسال به دوستان
کد خبر : 69697
تاریخ انتشار : 2/27/2015 4:25:38 PM

خانواده در قرآن کریم 14 (برکات و آثار مثبت خانواده داری)

عفّت پیش از ازدواج موجب گرمی زندگی پس از آن است.

خطیب: حجت الاسلام والمسلمین دکتر ترابی

تاریخ: 27.02.2015



بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه و لا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه. وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. عبادالله، أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

«هنَّ لِباسٌ لَکُمْ وَ أَنْتُمْ لِباسٌ لَهُنَّ»

آن ها برای شما (همچون) لباسند و شما برای آن ها (همچون) لباس. (البقره، آیه178)

 مقدّمه:

سخن درباره­ی «خانواده در قرآن کریم» بود و «برکات و آثار مثبت خانواده داری »را بررسی می­کردیم. گفتیم اوّلین برکت خانواده داری اطاعت امر الهی، به دست آوردن رضای خدای سبحان و کسب اجر معنوی است. برکت دوم آرامش و آسایش جسمی روحی و روانی بود. سپس از سومین برکت خانواده داری با عنوان موّدت، رحمت و تجربه­ی عشق پاک  سخن گفتیم و این هفته با موضوع «برکت عفاف و پاکدامنی » به عنوان چهارمین اثر مثبت خانواده داری خواهیم پرداخت. خداوند سبحان در آیه­ی شریفه­ای که تلاوت شد، می­فرماید: آن ها برای شما (همچون) لباسند و شما برای آن ها (همچون) لباس. در این آیه­ی شریفه زن و شوهر به لباس برای یکدیگر تشبیه شده­اند و چند احتمال برای وجه شباهت آن وجود دارد، از جمله:

1ـ زن و شوهر از یکدیگر حمایت عاطفی می­کنند، همان طور که لباس بدن را از گرما، سرما، ضربه و سایر آسیب­ها حفظ می­کند؛

2ـ زن و شوهر مایه­ی زینت و آبرو برای همدیگر هستند، همان طور که لباسب مایه­ی زینت و زیبایی انسان است؛

3ـ همان طور که لباس انسان را از آلودگی حفظ می­کند و زشتی­های او را پوشش می­دهد، ازدواج نیز حفاظ از طغیان غرائز است و هر کدام از زوجین با پوشش دادن به غرایز همسرش، مانع از آلوده شدن او در برابر آسیب­های شهوی می­گردد و مایه­ی عفاف و پاکدامنی همسر خود را فراهم می­کند. در ادامه راجع به همین احتمال اخیر یعنی مسأله­ی عفاف و پاکدامنی مقداری بحث می­کنیم.

مطلب اوّل: معنای عفّت و برخی از مصادیقش

العفة: حصول حالة للنفس تمتنع بها عن غلبة الشهوة، والمتعفّف: المتعاطي لذلك بضرب من الممارسة والقهر، وأصله: الاقتصار على تناول الشيء القليل الجاري مجرى العفافة، والعفة، أي: البقية من الشيء، أو مجرى العفعف، وهو ثمر الأراك، والاستعفاف: طلب العفة.[1] پس عفّت به معنای خویشتن داری از كارهاى ناروا و ناپسند است و در اصطلاح، عفّت به معنای پاکدامنی و خویشتن داری در برابر هوی و هوس می­باشد. قرآن کریم برای خویشتن داران اجر و ثواب زیادی برشمرده است: « وَأَمَّا مَنْ خَافَ مَقَامَ رَبِّهِ وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى فَإِنَّ الْجَنَّهَ هِیَ الْمَأْوَى»[2]

غیر از معنای پاکدامنی، عفّت معانی و مصادیق دیگری نیز دارد، که به مهمترین آنها به صورت کوتاه اشاره می­کنیم:

1ـ عفّت مالی و پاکدستی: چنان که قرآن کریم می­فرماید: «ومن كان غنیًا فلیستعفف»[3]  و آن كس كه توانگر است باید [از گرفتن اجرت سرپرستى] خوددارى ورزد... (ای فليكفّ عن أكل أموال الیتیم)

2ـ عفّت کلام و پاک سخنی: انسان مسلمان عفت کلام را نگاه داشته و زبانش را از ناروا و دشنام باز می دارد و جز به نیکویی سخن ن بر زبان نمی­آورد. قرآن کریم می­فرماید: می فرماید: «وهدوا إلى الطیب من القول وهدوا إلى صراط الحمید»[4] یعنی «و به گفتار پاك هدایت مى‏شوند و به سوى راه [خداى] ستوده هدایت مى‏گردند.» و در جای دیگر: :«الیه یصعد الكلم الطیب والعمل الصالح یرفعه»[5] یعنی «سخنان پاكیزه به سوى او بالا مى‏رود و كار شایسته به آن رفعت مى‏بخشد.» و رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلّم می­فرماید: «لا یكون المؤمن لعَّانًا» و در جای دیگر: «لیس المؤمن بالطَّعَّان ولا اللَّعَّان ولا الفاحش ولا البذیء» یعنی: « مؤمن زیاد طعنه زننده و زیاد لعنت کننده و بدکردار و بدگفتار نیست.»

3ـ عفّت در تقاضا از دیگران و پاک طبعی: چنان که خداوند سبحان نیازمندانی را که به خاطر پاک طبعی و عزّت نفس به کمک خواستن از دیگران روی نمی­آورند، عفیف نامیده و مدح و تحسین می­فرماید: «یحسبهم الجاهل أغنیاء من التعفف تعرفهم بسیماهم لا یسألون الناس إلحافًا»[6]؛ یعنی « از شدّت عفّت در تقاضا و خود داری از درخواست از دیگران، فرد بى‏اطلاع، آنان را توانگر مى‏پندارد. آنها را از سیمایشان مى‏شناسى‏. با اصرار، (چیزى‏) از مردم نمى‏خواهند.» و رسول خدا صلی الله علیه و آله می­فرماید: «الید العلیا خیر من الید السفلى، وابدأ بمن تعول وخیر الصدقة ما كان عن ظهر غِنًى، ومن یستعففْ یُعِفَّهُ الله، ومن یستغنِ یُغْنِه الله» یعنی: «دست بالا (آن کس که به دیگران کمک می­دهد) بهتر است از دست پائین (آن کس که از دیگران کمک می­گیرد)، و آغاز کن از کسی که نفقه اش به دوش تو است، و بهترین صدقه آن است که به شکرانه­ی توانگری باشد. آنکه عفت بجوید، خدا او را عفیف نگه می دارد، و کسی که استغناء کند، خداوند او را غنی می سازد.»

مطلب دوم: ارزش و جایگاه عفّت و پاکدامنی

پیامبر بزرگوار حضرت محمّد مصطفی صلى الله علیه و آله برای حفظ عفت و پاکدامنی، جوانان را به ازدواج تشویق می­فرمود و به کسانی که توان ازدواج ندارند، توصیه می­فرمود: به روزه و عبادت توصیه می­نمود تا بتوانند چشم خویش را از نگاه حرام بازدارند: «یا معشر الشباب، من استطاع منكم الباءة (أداء حقوق الزوجیة) فلیتزوّج، فإنه أغضّ للبصر وأحصن للفرج، ومن لم یستطع فعلیه بالصوم فإنه له وِجَاء (وقایة)»؛ «ای جوانان! هریک از شما که بتواند ازدواج کند؛ چرا که برای نگاه داشتن چشم و دیگر اعضاء بدن بهتر است و آنکه توان آن را ندارد  به روزه روی آورد که آن نوعی مهار شهوت است.» خداوند سبحان مسلمانان را به پاکی نفس و کنترل خویش تا زمان ازدواج دستور داده و می­فرماید: «ولیستعفف الذین لا یجدون نكاحًا حتى یغنیهم الله من فضله»[7]  «و كسانى كه [وسیله] زناشویى نمى‏یابند باید عفت ورزند تا خدا آنان را از فضل خویش بى‏نیاز گرداند

به همین جهت، نگاه حرام و آلوده ممنوع شده است: «قل للمؤمنین یغضوا من أبصارهم ویحفظوا فروجهم»[8] این برای مردان با ایمان. و امّا برای زنان با ایمان: «و قل للمؤمنات یغضضن أبصارهن و یحفظن فروجهن»[9] در روایت آمده است: «النظرة سهم مسموم من سهام إبلیس، من تركها من مخافتی أبدلتُه إیمانًا یجد حلاوته فی قلبه» ؛ نگاه آلوده مانند تیری زهرآلود از تیرهای ابلیس است، کسی که از آن به خاطر ترس از من درگذرد، به جای ان او را ایمانی نصیب گردانم که شیرینی آن را در قلب خویش دریابد.» در روایتی دیگر از پیامبر خدا صلى الله علیه و سلم درباره­ی نگاه ناگهانی، یعنی نگاهی که بدون قصد و بطور غیر عمد صورت بگیرد، پرسش نمودند. فرمود: «اصرف بصرك» یعنی: «دیدگانت را برگردان.»

از رسول خدا صلى الله علیه و آله روایت شده: «سبعة یظلهم الله تعالى فی ظله یوم لا ظل إلا ظله: إمام عادل، وشاب نشأ فی عبادة الله، ورجل قلبه معلق فی المساجد، ورجلان تحابا فی الله اجتمعا علیه وتفرقا علیه، ورجل دَعَتْهُ امرأةٌ ذات منصب وجمال فقال: إنی أخاف الله، و رجل تصدق بصدقه فأخفاها حتى لا تعلم شماله ما تنفق یمینه، ورجل ذكر الله خالیًا ففاضت عیناه» ؛ یعنی هفت دسته از افراد هستند که خداوند آنان را در سایه اش در روزی که سایه­ای جز سایه اش وجود ندارد، جای می دهد. زمامدار و رهبر دادگستر، و جوانی که در عبادت خدای عزوجل نشو و نما یافته، و مردی که دلش به مساجد پیوسته است، و دو مردی که برای خدا با هم دوستی نموده و برای او از هم جدا شدند، و مردی که زنی زیبا از او درخواست نامشروع کرد و او گفت: من از خدا می ترسم، و مردی که پنهانی صدقه داد، و مردی که در تنهائی خدا را یاد نمود و اشک از چشمانش سرازیر شد.

مطلب سوم: نفش و وظایف زن و شوهر در این باب

همسران نقش مؤثری در تقویت روح عفاف و پاک دامنی برای یکدیگر دارند و همواره باید به این امر توجّه وافر داشته باشند. معطّر ساختن خود، پاکیزگی برای همسر، آراستگی، لپوشیدن لباس­های زیبا در خانه، گرم ساختن فضای خانه و ...بخشی از وظایف عملی در این بخش است که در روایات بر آن تأکید بسیار شده است. این وظیفه برای جوانان حتی قبل از ازدواج در قالب حفظ عفّت شخصی خود وجود دارد؛ زیرا عفّت پیش از ازدواج موجب گرمی زندگی پس از آن است. کسی که در دوران مجرّدی عفت پیشه کند، بعد از ازدواج وارد دنیای جدیدی می­شود که می­تواند آن را به زیبایی بسازد و خدای سبحان در میان مردان و زنان عفیف، رحمت، مودّت و انسی برقرار می­سازد که سبب سعادت آنها می­شود. تجربه نیز نشان می­دهد کسانی که عفّت را در زمان تجرّد رعایت نکنند پس از ازدواج مشکلات فراوانی با همسران خود دارند. همچنین از رسول خدا صلی الله علیه و آله نقل شده که فرمود: «عِفُّوا عن النساء تَعِفَّ نساؤكم»؛ « در مقابل زنان عفت ورزید تا زنانتان عفیف گردند.»

نکته­ی مهم دیگری که جوانان و به خصوص خانواده­های جوان باید توجه داشته باشند این است  که مصادیق مختلف عفّت همگی از روح و ملکه­ی نفسانی واحدی در انسان سرچشمه و نشأت می­گیرد، به طوری که قوّت یا ضعف در هر یک از این مصادیق در بخش دیگر نیز تأثیر می­گذارد، لذا عفّت و پاکدامنی ناشی از ازدواج موجب بقیه­ی اقسام عفت می­شود، و برعکس.

و سخن آخر این که امروزه عفّت و پاکی فرزندان آدم به مخاطره افتاده و ازدواج بهترین علاج و درمان برای آن است. دنباله­ی سخن را به هفته­های آینده موکول می­کنیم و سخن را با دعا و ناییش از رسول خدا صلى الله علیه و آله ختم می­کنیم که در نیایش با خدای سبحان عرضه می­داشت: «پروردگارا! من از تو هدایت، پارسایی، عفّت و پاکدامنی و بی نیازی را مسألت می­کنم.» : «اللهم إنی أسألك الْهُدَى والتُّقَى والعفاف والغنى» و السلام.







[1] . قاموس المعانی.

[2] . النازعات، آیات ۴۰-۴۱.

[3] . النساء، آیه­ی6.

[4] . الحج، آیه­ی24.

[5] . الفاطر، آیه­ی10.

[6] . البقره، آیه273.

[7] . النـور، آیه­ی33.

[8] . النـور، آیه­ی30.

[9] . النـور، آیه­ی 31.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :