ارسال به دوستان
کد خبر : 77952
تاریخ انتشار : 7/4/2015 5:30:09 PM

خانواده در قرآن کریم 19 (برکات و آثار مثبت خانواده داری)

عبادت خانواده را نیرومند، مستحکم و با نشاط تر می سازد.

خطیب: حجت الاسلام والمسلمین دکتر ترابی

تاریخ: 03.07.2015



موضوع: چگونگی (مکانیزم) تأثیر گذاری عبادت بر خانواده

بسم الله الرحمن الرحیم

 الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه و لا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه. وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. عبادالله، أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

قال الله الحکیم فی محکم کتابه. اعوذ بالله من الشیطان الرجیم:

في بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَن تُرْفَعَ وَيُذْكَرَ فِيهَا اسْمُهُ يُسَبِّحُ لَهُ فِيهَا بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ رِجَالٌ لَّا تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلَا بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاء الزَّكَاةِ يَخَافُونَ يَوْمًا تَتَقَلَّبُ فِيهِ الْقُلُوبُ وَالْأَبْصَارُ لِيَجْزِيَهُمُ اللَّهُ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَيَزِيدَهُم مِّن فَضْلِهِ وَاللَّهُ يَرْزُقُ مَن يَشَاءُ بِغَيْرِ حِسَابٍ (النور، آیات 38ـ 36)

در خانه ‏هايى كه خدا رخصت داده كه [قدر و منزلت] آنها رفعت‏ يابد و نامش در آنها ياد شود در آن [خانه]ها هر بامداد و شامگاه او را نيايش مى‏كنند. مردانى كه نه تجارت و نه داد و ستدى آنان را از ياد خدا و برپا داشتن نماز و دادن زكات به خود مشغول نمى‏دارد و از روزى كه دلها و ديده‏ها در آن زيرورو مى‏شود مى‏هراسند تا خدا بهتر از آنچه انجام مى‏دادند به ايشان جزا دهد و از فضل خود بر آنان بيفزايد و خدا[ست كه] هر كه را بخواهد بى‏حساب روزى مى‏دهد.

مقدّمه

ششمین برکت خانواده «نقش مثبت آن بر عبادت خدای سبحان و ارتقاء معنویت و تحکیم ارتباط با پروردگار جهان» بود. در مرحله­ی اوّل گفتیم تشکیل خانواده عبادت را از نظر کیفی و کمّی توسعه می­دهد و برای آن مثال­هایی ذکر کردیم. سپس به برخی از عبادات که در خانواده زیباتر است اشاره کریم، مثل نماز و نیایش و حضور خانوادگی در مسجد، تلاوت قرآن در خانه و روزه داری خانواده مخصوصا در ماه مبارک رمضان. سپس در مرحله­ی دوم، درباره­ی تأثیر عبادت بر خوشبختی خانواده سخن گفتیم. گفتیم عبادت در سه بخش آثار مثبت دارد: الف) در بعد فکری: عبادت به معنادار شدن زندگی کمک می­کند؛ ب) در بعد اخلاقی: عبادت يكي از پايه هاي اخلاق بندگي است که پشتوانه­ای برای اخلاق زندگي می­گردد؛ ج) در بعد عملی: عبادت خدای سبحان آرامش روحی می­آورد، دلها را نزدیک و خانواده را با هم هماهنگ­تر می­سازد و قدرت تحمّل مشکلات را افزایش می­دهد. در این خطبه ان شاء الله درباره­ی چگونگی و مکانیزم (ساز و کار) تأثیرگذاری عبادت بر خوشبختی خانواده بیشتر توضیح می­دهیم:

مکانیزم تأثیر عبادت بر خانواده

تحقیقات علمی نشان می­دهد خانواده­هایی که از مزیّت عبادت و ارتباط با مبدأ غیبی جهان بی بهره یا کم بهره هستند از تزلزل بنیان خانواده رنج می­برند و احتمال فروپاشی آنها بیشتر است. در مقابل، خانواده­های اهل عبادت، از ثبات و استحکام بیشتری برخوردارند و میزان رضایت مندی آنان از زندگی بیشتر است. امّا چرا چنین است؟

چگونه عبادت می­تواند بینان خانواده را محکم کند؟ در پاسخ به این پرسش یکی از محقّقین روان شناس (الکسیس کارل) سخن مفیدی دارد. وی می­گوید: نیایش، در روح و جسم تأثیر می گذارد و احساس عرفانی و احساس اخلاقی را توأمان تقویت می کند. در چهره­ی کسانی که به نیایش می پردازند، حس وظیفه شناسی، و نیکی و خیرخواهی نسبت به دیگران و کم شدن حسد و شرارت خوانده می شود. نیایش خصایص خود را با علامات بسیار مشخص و منحصر به فردی نشان می دهد: صفای دل، متانت رفتار، انبساط خاطر، شادی بی دغدغه، آمادگی برای پذیرش حق، از ویژگی های نیایش گران است.

 بسیار روشن است که این ویژگی ها زندگی را زیباتر می سازد. در اینجا چهار مکانیزم عمل عبادت بر خانواده را ذکر می­کنیم:

1ـ ویژگی اوّل: ویژگی اوّل یک خاصیت فرامتنی است و آن این است که عبادت کننده در اثر ارتباط با مهربان مطلق، محبّت و مهربانی را با رنگ و طعم فرامادی تجربه می­کند؛ از دنیای تنگ و تاریک مادی در می­آید و با جهان وسیع­تری آشنا می­شود و با آن انس می­گیرد. در این حالت، محبّت معنایی عمیق تر پیدا می­کند و ملاک­های موازنه­ی محبّت نزد او تغییر می­نماید. لذا برخی از صفات که به زندگی محبّت آمیز خانواده و عشق آنان به یکدیگر آسیب می­شود رنگ می­بازد. با از بین رفتن چنین صفاتی، ارتباط بین همسران و فرزندان شیرینی، نرمی و لطافت بیشتری می­یابد. رابطه­ی امام علی علیه السلام با همسرش یک نمونه­ی عالی در این باره است. او با آن که مرد میدان­های سخت اجتماعی بود، با عبادت و بندگی خداوند، زندگی خود با همسرش فاطمه سلام الله علیها را بر اساس محبّتی لطیف و بی پایان قرار داده بود و همواره به آن پایبند بود. سخن او در غم از دست دادن همسرش که در نهج البلاغه ثبت شده به خوبی این موضوع را نشان می دهد: قَلَّ یَا رَسُولَ اللَّهِ عَنْ صَفِیَّتِکَ صَبْرِی وَ رَقَّ عَنْهَا تَجَلُّدِی ... فَلَقَدِ اسْتُرْجِعَتِ الْوَدِیعَةُ وَ أُخِذَتِ الرَّهِینَةُ أَمَّا حُزْنِی فَسَرْمَدٌ وَ أَمَّا لَیْلِی فَمُسَهَّدٌ (لا يبرح الحزن من قلبي) إِلَى أَنْ یَخْتَارَ اللَّهُ لِی دَارَکَ الَّتِی أَنْتَ بِهَا مُقِیمٌ (خطبه 193)  امام خمینی در عصر ما به عنوان انسانی اهل عبادت و بندگی خدای سبحان، رابطه­­ی زیبا با همسرش داشت که طی نامه ­های او به همسرش آشکار می­شود.

2ـ ویژگی دوم: ویژگی دوم نیز یک خاصیت فرامتنی است و آن این است که عبادت­گر پروردگار هستی را حاضر، ناظر و شاهد دائمی می­بیند و می­­داند روزي فرا خواهد رسيد که در پيشگاه الهي بايد پاسخگوی عمل خویش باشد. او با چنین نظر دقیقی حتي بدون هیچ گونه مراقبت از سوی دیگران، حريم اخلاق را رعایت می­کند. این آن چیزی است که انسان محروم از عبادت از فهمش ناتوان است: «الم یعلم بان الله یری». در حدیث می­خوانیم: «اگر میان زن و شوهری کدورت باشد و یا یکدیگر را بیازارند و بدزبانی کنند نماز هیچکدام پذیرفته نیست.» (تفسیر نور، ذیل آیه 17 سوره لقمان) بر این اساس، انسان اهل عبادت سعی می­کند حقوق دیگران را ادا کند و حقّی از کسی تضییع نکند، مخصوصاً از پدر و مادر، همسر و فرزندان. رفتار مرجعیت اعلای شیعه امام خامنه­ای در مراقبت از پدر بیمارش یک نمونه­ ی مشهور است.

3ـ ویژگی­ سوم: ویژگی سوم به محتوای عبادت مربوط می­شود. توضیح مطلب این که برخی از رذائل اخلاق تأثیر زیادی بر تخریب خانه و خانواده دارد؛ مانند: خودخواهی، شکّاکیت، بداخلاقی، ریز بین بودن، لجاجت، بی صبری، بی حوصلگی، چشم هم چشمی، افشای سر، دهن بینی و ...   

این در حالی است که مضامین و محتوای عبادات و به ویژه دعاها به پالايش و پيرايش این رذائل کمک می­کند. توضیح مطلب این که مهم­ترین مرحله برای اصلاح نفس از رذائل اخلاق خواستن است. انسان تا نخواهد اصلاح نخواهد شد. امّا خواستن مقدمه­ای دارد و آن توجّه به مشکل و اقرار به وجود آن در خویشتن است. مضامین برخی از عبادت­ها و نیایش­ها کمک می­کند تا انسان به مشکلات خود توجه پیدا کند و به کمبودها اقرار نماید و از خداوند متعال بخواهد برای برطرف کردن رذايل اخلاقي به او توفیق دهد:

ـ رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَ إِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا؛ (آل عمران، 147) پرودگارا، گناهان ما را بيامرز و از گزاف­كاري ما در كارمان در گذر...  

ـ وَلا تَجْعَلْ فِي قُلُوبِنَا غِلا لِلَّذِينَ آمَنُوا؛ (حشر، 10) و در دل­های ما بدخواهی كسانی را كه ايمان آورده‏اند منه ... .

همچنین در ادعيه ائمه­ي اهل بيت علیهم السلام مي­خوانيم: «خدايا پناه مي­برم از آشفتن حرص و افروختن خشم و چيرگي حسد و ضعف شکيبايي و کمي قناعت و تند خويي و مبالغه در طلب لذّات و تعصّب باطل و ...». (صحيفه  سجاديه، ترجمه الهي قمشه اي، ص60)

4ـ ویژگی­های چهارم: عبادت­ شکل­ها و قالب­های متفاوت و متنوعّ دارد. هر شکلی از عبادت اثر مثبتی بر اخلاق و خوشبختی خانواده می­گذارد؛ گرهی را باز می کند یا نکته­ی مثبتی را ایجاد می کند. به عنوان مثال به مواردی اشاره می­کنیم:

1ـ از مهمترین ریشه­های سستی بینان خانواده ورود زشتی­ها به حریم خانه است. در حالی که برخی از عبادات مانند نماز عامل بازدارنده از ارتكاب زشتي است، چنان که قرآن کريم مي­فرمايد: (إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهَی عَنِ الْفَحْشَاءِ وَ الْمُنْكَرِ)؛ (عنكبوت، 45)

توضیح مطلب: وقتی انسان به طور منظّم نماز می­خواند ذهنیت او به تدریج دور از فکر گناه شکل می گیرد و مخصوصا وقتی برای نماز در مساجد رفت و آمد داشته باشد زمینه­ی ارتکاب زشتی­ها حتی از نظر محیط فیزیکی گناه و حلقه دوستانی که او را به سوی گناه سوق می دهند از بین می­رود؛ بلکه با خوبی ها و خوبان بیشتر آشنا می­شود.

2ـ از عوامل تخریب خانواده غرور و تکبّر در برخورد با همسر است. برخی از عبادات باعث کنترل این صفت و روحيه­ی ناپسند مي شود، در خطبه­ي معروف حضرت زهرا علیه السلام آمده است: «فَجَعَلَ اللَّهُ ...الصَّلَاةَ تَنْزِيهاً لَكُمْ‏ عَنِ‏ الْكِبْرِ»؛ (محمّد باقر مجلسي، همان، ج29، ص223) خداوند نماز را وسيله‏اي براي تطهير قلوب از كبر قرار داد.

توضیح: وقتی انسان در برابر خداوند به خاک می­افتد و او را به خدایی می­ستاید، خود به خود کبر و غرورش تعدیل می­شود.

3ـ عوامل مالی مانند فقر، ناداری همواره کیان برخی از خانواده­ها را تهدید می­کند. خانوادهایی سراغ داریم که به خاطر فقر یا ترس از فقر و ورشکستگی از هم پاشیدند. این در حالی است که برخی از عبادات موجب رفع فقر می­شود، چنان که امير مؤمنان علیه السلام مي­فرمايد: «حِجُّ الْبَيْتِ وَ الْعُمْرَةُ فَإِنَّهُمَا يَنْفِيَانِ الْفَقْرَ وَ يُكَفِّرَانِ‏ الذَّنْبَ‏». (حسن بن علي بن شعبه حراني، همان، ص149)

4ـ تفاخر و چشم و هم چشمی از می­تواند از مسائل خانه خراب کن باشد. برخی از عبادات موجب رفع تفاخر دارا در مقابل نادار می شود و به این ترتیب بر استحکام خانواده می­افزاید. امام حسن عسكري علیه السلام در مورد برخي از ويژگي هاي روزه مي فرمايد: «لِيَجِدَ الْغَنِيُ‏ مَسَّ الْجُوعِ فَيَمُنَّ عَلَي الْفَقِيرِ». (محمّد بن علي بن بابويه، امالي صدوق، ص42.)

5ـ نگرانی از بدبختی و گرفتاری برخی از جوانان را نگران کرده و موجب ترس از ازدواج می شود و یا بعد از ازدواج آنان را به توهم و بدبینی می کشاند و بساط خانواده را تهدید می کند. این در حالی است که برخی از عبادات بدبختی را به خوشبختی تبدیل می­کند. به عنوان مثال یکی از خواص صدقه ـ كه يکي از عبادات مالي است ـ همین است، چنان كه پیامبر بزرگوار می فرماید: اَلصَّدَقَهُ عَلى‏ وَجهِها و َاصطِناعُ المَعروفِ وَ بِرُّ الوالِدَینِ وَصِلَهُ الرَّحِمِ تُحَوِّلُ الشِّقاءَ سَعادَهً و َتَزیدُ فِى العُمرِ وَ تَقى مَصارِ عَ السُّوءِ؛ صدقه بجا، نیکوکارى، نیکى به پدر و مادر و صله رحم، بدبختى را به خوش‏بختى تبدیل و عمر را زیاد و از پیشامدهاى بد جلوگیری مى‏کند. (نهج الفصاحه، ص ۵۴۹ ، ح ۱۸۶۹) و در جای دیگر ­فرمود: «الْكَلِمَةُ الطَّيِّبَةُ صَدَقَةٌ وَ كُلُّ خُطْوَةٍ تَخْطُوهَا إِلَي الصَّلَاةِ صَدَقَة».[1]

6ـ یکی از مشکلات بسیاری از خانواده ها، برخوردار نبودن از پشتوانه و حمایت است. آنها محتاج هستند که به یک منبع قدرتمند متصل باشند که بتوانند در هنگام ترس، دشواری و بی­کسی به او پناه ببرند. عبادات این خاصیت را هم دارد. عبادت حمایت غیبی را جلب می­کند و انسان را با منبع لایزال قدرت یعنی خدای سبحان متصل می­کند. به عنوان مثال، طبق روایات «بعد از خطبه­ی نماز جمعه دعا مستجاب می شود» (وسائل ج5 ص46 ) و در روایت دیگر: «وقتی که در خانه­ای اذان و اقامه گفته می­شود و نماز اقامه می­گردد خدای متعال به اهل آن خانه نظر خاص می­افکند.» همچنین در روایت است که رسول خدا صلّي­الله­عليه­وآله­وسلم فرمود: «الدّعاء بين الاذان و الاقامة لا يرد»؛ دعا ميان اذان و اقامه رد نمي­شود. (الاثناعشريه ص8) و فرمود: «ای علی! اذان نور است.» یعنی به تو کمک می کند در تاریکی دنیای مادی راه درست زندگی را ببینی و پیدا کنی. و در جای دیگر سه بار فرمود: علی جان بر تو باد به نماز شب (علیک بصلاه اللیل).

نتیجه: بنابراین به طور کلّی می توانیم بگوییم خانواده در اثر عبادت و ارتباط با مبدأ غیبی عالم، صفا و معنویت و نورانیت می­یابد و نیرومندتر و با نشاط­تر می شود. به همین دلیل است که قرآن کریم در یک توصیه­ی مهم می فرماید: «وَ اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَ الصَّلاةِ»؛ ای کسانی که ایمان آورده اید از صبر (یعنی روزه) و نماز کمک بگیرید. (بقره: 145) و  امام علی علیه السلام می فرماید: «یاد خدا باعث روشنایی سینه ها و آرامش دل ها ست».

 



 


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :