ارسال به دوستان
کد خبر : 81130
تاریخ انتشار : 8/21/2015 5:57:20 PM

امام رضا (ع) تصویرگر عقاید اصیل اسلامی در عصر چالش های اعتقادی


خطیب: حجت الاسلام والمسلمین انصاری
تاریخ: 21.08.2015

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/6/28/3073402041ad447a95afbbd8bd9b6184.jpg

بسم الله الرحمن الرحیم

 الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه وصلّی الله علی سيدّنا و نبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين.

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.


چون سالروز ولادت امام هشتم حضرت علی بن موسی (ع) را پیش رو داریم، خطبه امروز را به این موضوع اختصاص می دهم. دوران حیات امام رضا (ع) دارای ویژگی خاصی است. علّت آن این است که در زمان امام رضا (ع) چالش ها و شبهات فکری بسیاری مطرح بود. گرچه در زمان ائمه دیگر هم با این چالش ها مواجه بودیم ولی رسمی شدن این چالش ها در مجالس و محافل و حمایت حکومت از این مباحث تقریباً کم نظیر است. کمتر داریم خود حاکم بنشیند، امام (ع) را بنشاند، گروه ها و افراد را دعوت کند و خودش هم جزو سؤال کنندگان باشد.

امام رضا (ع) با ارائه تصوير روشني از عقايد ناب و اصیل اسلامی نه تنها به مقابله با هجوم فرهنگي عباسي اقدام کرد، بلکه براي کسانی که تشنه معارف الهي بودند، راه هدايت را روشن نمود. گرچه در نهایت آنها تحمل این بار علمی را نکردند و امام (ع) را به شهادت رساندند اما در این سالهایی که این مباحث اوج گرفته و امام (ع) در این مناظرات و گفتگوها شرکت داشته اند، گنجینه و ذخایر ارزشمندی از ایشان در اختیار ما قرار گرفته است. مشکلات فکری در آن زمان در محورها و در حوزه های مختلف بود. یکی از حوزه ها، حوزه کلامی بود. از توحید و نبوت و امامت تا معاد، تا جایی که خدمت امام رضا (ع) شرفیاب می شوند و از ایشان می خواهند که خدا را برایشان توصیف کند. آنقدر تصویرها و ارائه گزارشات در مورد توحید متفاوت است، مثل بحث رؤیت خدا، تجسیم، نسبت جبر و تقویض وغیره. لذا یکی از حوزه ها حوزه مباحث کلامی است که در آن زمان گسترش یافت.

حوزه دیگر تفسیر به رأی است. افراد بر اساس نظر خودشان آیات را تفسیر و تأویل می کنند و برداشت شخصی از آیات داشتند.

محور سوم، محور غُلات است که آنها هم دارای یک تفکر خطرناک اند، تا آنجایی که خودشان را بنده امام (ع) میدانند. امام را خالق و رازق مستقل می خوانند و صریحا این مطالب را اظهار می کردند.

محور حدیث و فقه و محور های دیگر هم بود که در این مجال اندک ورود نمی کنم. اما در همین سه حوزه کلام، تفسیر و شبهات مربوط به غالیان چند قضیه را به عنوان نمونه مطرح می کنم.


وقتی سیره امام (ع) را بررسی می کنیم بقول ابراهیم بن عباس امام رضا (ع) تمام این چالش های فکری و شبهات را با قرآن جواب می داد. می فرمود قرآن کتاب زمان خاص نیست. قرآن مانند روشنایی خورشید همیشه و همه جا جریان دارد. امام رضا (ع) همیشه با قرآن بود. کسی که امام رضا (ع) از مدینه تا ایران همراهی می کرد می گفت امام (ع) هر شب قرآن می خواند و به آیات بهشت و جهنم که می رسید اشک می رسید از خدا طلب بهشت را می کرد و از جهنم به خدا پناه می برد و به ما آموخت که قرآن را زمین نگذاریم و به تعبیر پیامبر(ص) در مواجهه با فتنه ها به قرآن تکیه کنیم و به تعبیر امام حسن (ع) آن را خواستگاه همه مسائل و مشکلاتمان قرار دهیم.

ببینید در دورانی که شبهات متعددی مطرح می شود امام (ع) چگونه وارد این عرصه می شود. در حوزه اول که حوزه کلام است چون یک عده ای بودند کار بدی یا جرمی یا جنایتی مرتکب می شدند می گفتند ما مجبور بودیم این جرم را مرتکب شویم چون خدا ما را مجبور کرده است. امام رضا (ع) به استناد آیه شریفه مَّا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّـهِ وَمَا أَصَابَكَ مِن سَيِّئَةٍ فَمِن نَّفْسِكَ[1] می فرمود حسنات ما به خدا منسوب ولی بدی ها از خودتان است. قُلْ إِنَّ اللَّـهَ لَا يَأْمُرُ بِالْفَحْشَاءِ[2] چون خدا به بدی امر نکرده، بدی ها به او نسبت داده نمی شود.

عده ای دیگر با استناد به این آیه إِلَى رَبِّهَا نَاظِرَةٌ[3] یا آیه دیگر وَلَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَى[4] ادعا می کردند خدا را می توان با چشم دید. امام (ع) شبهه را پاسخ اینگونه پاسخ می دهد: اولاً اینکه آنچه پیامبر (ص) دید خدا نبود بلکه این آیه را در کنار آیه دیگر سوره نجم بگذارید: لَقَدْ رَأَى مِنْ آيَاتِ رَبِّهِ الْكُبْرَى[5] پیامبر (ص) آیات الهی را دید. ثانیاً وقتی انسان چیزی را می بیند به آن احاطه علمی پیدا می کند. مگر خداوند نفرمود: وَلَا يُحِيطُونَ بِهِ عِلْمًا[6] این آیه احاطه ی علمی به خدا را نفی می کند لذا نفی رؤیت است. و شبهات دیگر اعتقادی که امام (ع) با استناد به قرآن، محکم پاسخ می دادند.

حوزه دوم، حوزه تفسیر است. در قرآن کریم واژه هایی هست که فهم آن ساده است. مثل قُلْ هُوَ اللَّـهُ أَحَدٌ[7] اما بعضی آیات قرآن اینگونه نیست مثل مکر خدا در قرآن یا نسیان خدا در قرآن. وَمَكَرُوا وَمَكَرَ اللَّـهُ وَاللَّـهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ [8] مکر را به خدا نسبت دادن یعنی چه؟ این واژه ها را بعضی بد معنا می کردند و نمی فهمیدند. امام رضا (ع) با قرآن پاسخ می فرمود: وَلَا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ[9] هر کس علیه کسی مکر کند خدا آنرا به او بر می گرداند. یا فراموش کردن خدا در این آیه: نَسُوا اللَّـهَ فَنَسِيَهُمْ[10] خدا آنها در روز قیامت فراموش می کند. مگر خدا فراموش می کند؟ پاسخ طبق آیه قرآن فرمود: وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا[11] فراموشی در خدا نیست. در آن آیه، نسیان یعنی ترک. یعنی کسی که خدا را در زندگی اش فراموش کند خدا او را ترک می کند و به خودش واگذار می کند.

در مورد غُلوّ، یک روایت در جلد 25 بحار الانوار است. به یکی از رئیسان غالیان فرمود میدانید مَثَل شما مَثَل چه کسی است؟ مَثَل مردم شهری است که منتظر پادشاه اند و خودشان را آماده حضور شاه کرده اند. یکوقت یکی از غلامان یا یکی از نزدیکان شاه می آید. مردم فکر می کنند این خود پادشاه است. شروع می کنند خوشحالی کردن. هرچقدر فریاد میزنند که این شاه نیست یکی از نزدیکان پادشاه است دیگر قبول نمی کنند و از روی جهل متقدند همین پادشاه است. فرمود: مردم امیر المومنین (ع) و ائمه (ع) را دیدند که کرامت، عظمت و بزرگواری دارند، گفتند این خود خداست. در صورتیکه اینها عبد و بنده خدا هستند که آمده بودند زمینه خدا را فراهم کنند. فرمود مَثَل شما غالیان مثل مردم شهری است که به غلام پادشاه چسبید و پادشاه را فراموش کردند. بله از ما کرامت می بینید. دعا می کنیم باران نازل می شود ولی این درست نیست که به ما نسبت خالقیت و الوهیت بدهید. ما آمدیم زمینه توحید را فراهم کنیم. انبیاء آمده اند که زمینه توحید را فراهم کنند.

لذا می بینیم امام رضا (ع) محکم و مقتدر به شبهات اعتقادی و چالش های فکری عصر خودش با استناد به آیات قرآن پاسخ داد و چراغ هدایت را برای مردم روشن ساخت و فرمایشات گهربار آن حضرت امروز به عنوان ذخایری ارزشمند در اختیار ما قرار داد


[1]سوره نساء آیه 79
[2]سوره اعراف آیه 28
[3]سوره قیامه آیه 23
[4]سوره نجم آیه 13
[5]سوره نجم آیه 18
[6]سوره طه آیه 110
[7]سوره توحید آیه 1
[8]سوره آل عمران آیه 54
[9]سوره فاطر آیه 43
[10]سوره توبه آیه 67
[11]سوره مریم آیه 64











نظر شما



نمایش غیر عمومی