ارسال به دوستان
کد خبر : 87703
تاریخ انتشار : 11/20/2015 3:59:29 PM

اسلام شناسی 162 ــ اسلام و حقوق اخلاقی 7

خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ

تاریخ: 20.11.2015

http://fa.izhamburg.de/files/141/Image/Articles/1393/6/28/3073402041ad447a95afbbd8bd9b6184.jpg


بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

در خصوص اعضای بدن مباحث فراوانی از جهات گوناگون وجود دارد. از جمله ­ی آنها این است که چگونه می توان از اعضاء بدن برای رشد و تکامل بهره برد؟ زیرا مطابق معارف قرآن اگر از اعضاء و جوارح در جای خود و به نحو شایسته استفاده شود از آنها به­ عنوان نعمت یاد می شود و در غیر این صورت هر کدام از آنها می تواند مشکلاتی را برای انسان پدید آورند. البته ما معمولاً خیلی سطحی به این اعضاء می نگریم، در صورتی که اگر برای یکی از آنها مشکلی پدید آید و دردی از سوی آنها به سراغ انسان بیاید تازه انسان قدردان آن خواهد بود. از سوی دیگر معمولا به این جوارح و اعضاء کمتر به عنوان عوامل سعادت، رشد و خوشبختی آدمی توجه می شود. در رسالۀ الحقوق امام سجاد(ع) از جهت حقوق اخلاقی به این اعضاء نظر افکنده شده و وظائف و رسالت هر کدام از اعضای مهم مورد بررسی قرار گرفته است. البته آنچه آن حضرت(ع) دربارۀ هر کدام از این اعضاء فرموده­اند می تواند باب وسیعی از سطح شناخت به آن اعضاء را باز نماید.

حق پا

امام سجاد(ع) در خصوص «حق پا» فرموده­اند: «وَ أَمَّا حَقُّ رِجْلَيْكَ فَأَنْ لَا تَمْشِيَ بِهِمَا إِلَى مَا لَا يَحِلُّ لَكَ وَ لَا تَجْعَلَهُمَا مَطِيَّتَكَ فِي الطَّرِيقِ الْمُسْتَخِفَّةِ بِأَهْلِهَا فِيهَا فَإِنَّهَا حَامِلَتُكَ وَ سَالِكَةٌ بِكَ مَسْلَكَ الدِّينِ وَ السَّبْقِ لَكَ وَ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّه‏؛ و اما حق دو پایت اینست که با آنها به جایی که بر تو روا نیست گام بر نداری، و آنها را به راهی که باعث سبکی پیماینده راه است نَکِشانی، زیرا آنها تو را حمل می کنند و تو را به طرف دین می برند، و پیشی گرفتن را برای تو باعث می شوند. و نیرویی نیست مگر به استعانت خداوند».[1]

همچنین از سایر آیات و روایات استفاده می شود که از هر عضوی باید برای رسیدن به کمال از کمالات بهره جست؛ و آنها را باید در جهت صحیح تربیت کرد. پا نیز از این قاعده مستثنی نیست، به این بیان که انسان باید در نوع راه رفتن تلاش کند که متواضعانه راه برود نه متکبرانه و یا ذلیلانه. به همین جهت قرآن در وصف عبادالرحمن و بندگان خدای رحمن می فرماید:

«وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذينَ يَمْشُونَ عَلَی الْأَرْضِ هَوْناً؛ بندگان خاص خداوند رحمن آنها هستند که با آرامش و بی تکبر بر زمین راه می روند».[2] و در آیه دیگر فرمان داده که راه رفتن انسان نباید از سر کبر و  غرور باشد: «وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولا؛ در روی زمین از سر کبر و غرور گام بر مدار چرا که نمی توانی زمین را بشکافی و طول قامتت هرگز به کوهها نمی رسد».[3] این دستور اخلاقی بدین جهت است که انسان باید نفس و درون خود را به گونه ای تربیت کند که نسبت به حقیقت تواضع داشته باشد، حتی در برخورد با دیگران باید از خود تواضع نشان دهد. چراکه اگر کبر، غرور، خودبینی و خود برتربینی در انسان زنده شود، در رفتار ظاهری او آشکار می گردد.

بیشترین عضوی که حالت کبر را نشان می دهد «پا» می باشد، از این رو دستور اخلاقی برای این عضو به عنوان «حق پا» آن است که از هر جهت مراقب آن باشد و تکلیف و وظیفه خود را نسبت به آن انجام دهد. به همین جهت در حدیث جالبی از پیامبر اکرم(ص) آمده است که روزی از کوچه ای عبور می کردند، و عده ای در یک مکانی جمع شده بودند و حضرت علت تجمع را سوال کردند؟ عرض کردند: دیوانه ای است که اعمال جنون آمیز و خنده آورش مردم را متوجّه خود ساخته. پیامبر(ص) آنها را به سوی خود فرا خواند و فرمود: می خواهید دیوانه واقعی را به شما معرفی کنم؟ همه خاموش بودند و با تمام وجودشان گوش می دادند. آنگاه فرمود: « الْمُتَبَخْتِرُ فِي‏ مَشْيِهِ‏ النَّاظِرُ فِي عِطْفَيْهِ الْمُحَرِّكُ جَنْبَيْهِ بِمَنْكِبَيْهِ يَتَمَنَّی عَلَی اللَّهِ جَنَّتَهُ وَ هُوَ يَعْصِيهِ الَّذِي لَا يُؤْمَنُ شَرُّهُ وَ لَا يُرْجَی خَيْرُهُ فَذَلِكَ الْمَجْنُونُ وَ هَذَا الْمُبْتَلَی؛ کسی که با تکبر و غرور راه می رود و پیوسته به دو طرف خود نگاه می کند پهلوهای خود را با شانه خود حرکت می دهد کسی که مردم به خیر او امید ندارند و از شر او در امان نیستند دیوانه اوست امّا این که دیدید تنها یک بیمار است».[4] به همین جهت جناب لقمان نیز به فرزندش این­گونه وصیت می کند: «وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّ اللَّهَ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُور؛ و مغرورانه بر زمين راه مرو كه خداوند هيچ متكبّر مغروری را دوست ندارد».[5]

بنابراین باید از این عضو به عنوان یک نعمت الهی درست استفاده کرد و آنرا از مسیر اصلی اش منحرف نساخت. از این رو امام سجاد(ع) می فرماید حق پا آنست که در جائی که حلال است حرکت دهی، و در مسیر حرام حرکت نکنی، و پا را در مسیری که باعث ذلت و خواری انسان است حرکت ندهی.

به هر حال پا گرچه به ظاهر تو را حمل می کند امّا فرمان آن در دست توست و می توانی در مسیر حق آنرا هدایت کنی و با آن در راه دین حرکت نمایی. و پر واضح است که همۀ نیرو از جانب خداست و با حول و قوه الهی در مسیر هدایت گام بگذار. همین «پا» به عنوان گمارده خدای متعال روز قیامت به نفع و ضرر انسان گواهی می دهد، و از جمله­ی گواهان و شاهدان بر کردارهای انسان خواهد بود.

چه اینکه آیه شریفه می فرماید: « الْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلی‏ أَفْواهِهِمْ وَ تُكَلِّمُنا أَيْديهِمْ وَ تَشْهَدُ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَكْسِبُون‏؛ امروز بر دهان آنها مهر می نهیم و دستهای آنها با ما سخن می گوید و پاهای آنها کارهایی را که انجام داده اند برای ما شهادت می دهند».[6] نظیر همین معنا در آیه 24 سوره نور آمده است که می فرماید: «يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْديهِمْ وَ أَرْجُلُهُمْ بِما كانُوا يَعْمَلُونَ». با توجه به این مطالب انسان می­بایست با تربیت صحیح اعضاء، آنها را در مسیر اصلی قرار دهد. درست راه برود، و گامهایش را در مسیر دین خدا قرار دهد و با تواضع مسیر حرکت خود را طی نماید. و نیز آنرا در مسیر برآورده نمودن حاجت­های مردم قرار دهد. چراکه بی شک پاداش چنین کاری، بسیار زیاد خواهد بود. چه اینکه از امام صادق(ع) نقل شده است که آن حضرت فرمود:

مَا مِنْ مُؤْمِنٍ يَمْشِي لِأَخِيهِ الْمُؤْمِنِ‏ فِي حَاجَةٍ إِلَّا كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُ بِكُلِّ خُطْوَةٍ حَسَنَةً وَ حَطَّ عَنْهُ بِهَا سَيِّئَةً وَ رَفَعَ لَهُ بِهَا دَرَجَة هیچ بنده مؤمنی نیست که قدمی که بر می دارد در راه برآوردن حاجت برادر مؤمن خود، مگر آنکه خداوند برای او به هر قدمی که بر می دارد حسنه ای می نویسد و گناهی را از او بر می دارد و درجه ای او را بالا می برد.[7] و در روایت دیگری از امام سجاد(ع) آمده است که آن حضرت در این خصوص می­فرماید: با دو پایت بر پل صراط می ایستی، بنگر که پاهایت نلغزد و تو را در آتش سرنگون نسازد.[8]

بنابراین آنچه که مهم است، تربیت این اعضاء است و نباید از آنها به سادگی گذشت، زیرا اگر به درستی این اعضاء تربیت شوند همه دلالت می کند بر کمالی از کمالات انسان.



[1] . ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، ص257، قم، جامعه مدرسين، چ دوم، 1363ق.

[2] .  فرقان/63.

[3] . اسرا/37.

[4] . مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج70، ص233، ح32 نقلا عن الخصال، بيروت، دار إحياء التراث العربي، چ دوم، 1403ق.

[5] . لقمان/18.

[6] . یس/65.

[7] . كلينی، محمد بن يعقوب، الكافي، ج2، ص197، ح 5، تهران، دار الكتب الإسلامية، چ چهارم، 1407ق.

[8] . « فَبِهِمَا تَقِفُ عَلَی الصِّرَاطِ فَانْظُرْ أَنْ لَا تَزِلَّا بِكَ فَتَرَدَّی فِي النَّار ». (ابن بابویه، من لایحضره الفقیه، ج2، ص619، ح3214، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چ دوم، 1413ق).


نظر شما



نمایش غیر عمومی