جمعه 12 مارس 2010 (Hamburg)
| فجــر | 04:47 |
| طلوع افتـاب | 06:53 |
| ظهــر | 12:30 |
| عصـــر | 15:33 |
| مغـرب | 18:43 |
| عشــاء | 19:47 |
| نیمه شب | 23:31 |
نقدها: 0
خطیب: حجت الاسلام والمسلمین دکتر رضا رمضانیسلسله مباحث قرآن شناسی (7 ) شیوه های انس با قرآن«باسمه تعالي شأنه»
در مباحث پیشین اشاره گردید که قرآن کلام خالق هستی است که انسان با تمسّک جستن به آن راه زندگی را خواهد آموخت و به سوی خداپرستی و تقرب به سوی خدای متعال حرکت خواهد نمود و نیز روشن گردید که قرآن به عنوان تنها کتاب جامع معارف است که به تمام ابعاد وجودی انسان پرداخته است و مخاطب خود را با مسائل اخلاقی ، عبادی و اجتماعی آشنا می سازد و بی شک هر کس با آن انس بگیرد و آیات نورانی آنرا تلاوت کند و به تدبّر و فهم آن بپردازد به یقین به گوهر وجودی خود پی خواهد برد و در سایه عمل به برنامه های ارائه شده از سوی قرآن از گمراهی و خطا در امان خواهد ماند ولذا باید با آن انس گرفت و در تمام لحظه های زندگی با آن همدم بود .
وقتی به آیات و روایات مراجعه می کنیم ضرورت انس با قرآن را بدست خواهیم آورد زیرا وقتی که قرآن خود را نور و کتاب مبین [1] و شفا و رحمت برای مؤمنین [2] معرفی می کند و نیز تاکید می کند که به وسیلهء این کتاب هر کس به رضا و خشنودی الهی می رسد و هدایت می یابد [3] و در آیات دیگر به این نکته اشاره می کند که قرآن انسان را از تاریکیها به نور و روشنائی هدایت خواهد نمود [4] پس باید با آن ارتباط و انس برقرار نمود تا خود را از هر آلودگی و آفتی پاک سازد . این نوع تاکیدها در روایات هم فراوان به چشم می خورد چه اینکه از حضرت علی (ع) روایت شد که به ابن حنیفه فرمود : " بر تو باد تلاوت قرآن و عمل به آن و لزوم فرایض و شرایع و حلال و حرام و امر و نهی آن و تهجد به آن و تلاوتش در شب و روزت " [5] و نیز در وصف پرهیزگارانی که با قرآن مانوس اند فرموده است « آنها شب هنگام بر پا ایستاده و قرآن را با تدبر تلاوت می کنند ، جان خود را با آن محزون می سازند و داروی درد خود را از آن بر می گیرند، هرگاه به آیه ای که در آن شوق و امید است می رسند، با علاقه فراوان به آن روی آورده و با چشم جانشان بسیار در آن تأمل می کنند ، گویی تحقق آیه را به چشم می بینند و هر گاه به آیه ای که در آن بیم و اندرز است می رسند گوش های دلشان را برای شنیدنش باز کرده اند، چنان که گویی صدای زبانه آتش سوزان دوزخ و به هم خوردن زبانه هایش در گوش جانشان طنین انداز است . [6]
در این قسمت مناسب است که به شیوه های انس با قرآن اشاره شود :
اولین قدم برای اینکه هر مسلمانی با قرآن انس بگیرد آموختن قرآن و خواندن و قرائت آن است و باید هر شبانه روز مقداری از اوقات را به قرائت قرآن اختصاص دهد زیرا هنگام قرائت قرآن، مسلمانان وظائف و تکالیف خود را مرور کرده و نسبت به عمل کردن آن غفلت نخواهند داشت . قرآن کریم می فرماید : " فاقروا ما تیسَّر من القرآن" [7] « قرآن را، هر اندازه که برایتان ممکن است بخوانید » و در صورتیکه جایگاه و آثار این قرائت و تلاوت را بدانیم هیچگاه نسبت به آن کوتاهی نخواهیم کرد خصوصاً زمانی که تلاوتها با طهارت باطن توأم باشد که در این صورت به تعبیر امام صادق (ع) : اهل آسمان از خانه ای که با طهارت تلاوت قرآن می کند کسب نورانیت می نمایند . [8] و البته آداب تلاوت را هم نباید از یاد برد از جمله طهارت و پاکیزگی جسمی است و اینکه با حالت وضو باشد و مناسب است با مسواک کردن فضای دهان را برای ادای کلمات الهی پاکیزه کند چه اینکه پیامبر اکرم (ص) به یاران خود فرمود : « راه قرآن را پاکیزه کنید ، گفته شد: ای رسول خدا راه قرآن چیست؟ فرمود : دهان های شماست . پرسیدند : با چه چیزی ؟ فرمود با مسواک .[9]
در هنگام قرائت از شر شیطان رجیم به خدا پناه ببرید. [10] و اخلاص در قرائت را مورد توجه قرار دهد زیرا قاری ممکن است قرائت قرآن را برای افزایش سرمایه پشت خود و اینکه به نوعی بر دیگری تقدم پیدا کند قرار دهد و نیز ممکن است در هنگام تلاوت در ادای حروف و صورت قواعد را رعایت کند ولی حدود قرآن را تضییع می نماید و اما عده ای هستند که قرآن را تلاوت می کنند و در صددند دردهای قلب خود را با آن علاج نمایند و به همین جهت شب را بیدار و به عبادت می گذرانند و با تلاوت قرآن مسیر زندگی خود را تعیین می کنند و از آن توشه می گیرند.
قدم دیگر برای انس با قرآن حفظ کردن آیات قرآن کریم است که در عصر نزول به واسطه همین حفظ کردن انسانهای پاک و برجسته کتاب الهی از تحریف و دسیسه های شیطانی حفظ شده. و حتی ائمه معصومین (ع) به آنان که حافظ قرآن بودند احترام می کردند و حتی ملاک های تقدم افراد در برخی از کارهای اجتماعی، قرائت و حفظ آیات قرآن بود . و پیامبر (ص) چنین کسانی را به منصب های چون فرماندهی و امامت جماعت می گماشت . حتی در جنگ احد ، وقتی خواستند پیکر شهیدان را به خاک بسپارند شهیدی که بیشتر قرآن می دانست مقدم شمرده می شد .[11] برای حفظ قرآن اشتیاق قلبی ، عزم و پشتکار، نظم و برنامه ریزی و تکرار لازم است .
قدم بعدی برای انس با قرآن اینست که سعی کند قرآن را با صوت زیبا تلاوت کنند و نیکو خواندن قرآن به اندازه ای ارزشمند است که پیامبر اکرم (ص) آن را زینت قرآن می داند .[12] و چون قرآن نثری آهنگین دارد در درون خود وزن و آهنگ ویژه ای دارد و برای همه تأثیر گذار و جذاب خواهد بود و لذا آنان که قرآن را تلاوت می کنند اگر با صوت بخوانند و یا لا اقل آنان که صوت زیبا دارند از آنان بشنوند تأثیر عمیقی در روح و روان آنها خواهد گذاشت و از اثر آن برخوردار خواهند بود .
و از جمله قدم های مهم انس با قرآن فهمیدن قرآن و بکار بستن آن در زندگی است زیرا احساس می کند که قرآن بهترین پناهگاه او برای ارائه راه و مقصد است و هیچگاه با داشتن چنین کتابی احساس تردید و دو دلی نخواهد کرد و با توجه به اینکه قرآن کتابی دارای مراتب و بسیار عمیق است انسان هر چه از معنای آنرا درک کند هیچگاه به پایان آن نخواهد رسید . و لذا برای انسان جالب است که همواره مراحل بُعدی فهم و درک خود را افزایش دهد تا به حقیقت جدیدی نائل شود و همین نکته باعث می شود که تلاوت و قرائت او همیشه باشد ، بلکه آنرا جزء برنامه های اصلی زندگی خود قرار می دهد و از هر فرصتی برای تلاوت و قرائت و ژرف نگری در قرآن بهتر می جوید و به همین جهت در این مرحله به دنبال ترجمه و تفسیر می رود و تلاش می کند با مطالعه ، خود را به قرآن نزدیکتر سازد و از فضای معنوی قرآن بهره مند شودو لذا در سیره اهل بیت (ع) تلاوت قرآن جزء برنامه های اصلی بود و غالباً هر روز یک بار قرآن را ختم می کردند و در میان دانشمندان هم بودند که در سنین پائین قرآن را حافظ بودند و با آن انس عمیق داشتند مانند ابن سینا که در سن ده سالگی با قرآن مأنوس و حافظ آن بود [13] و سید بن طاووس در یازده سالگی تمامی قرآن را به خاطر سپرده بود [14] و رودکی شاعر پر آوازه ایرانی نیز با اینکه از نعمت بینایی بی بهره بود ولی در هشت سالگی تمام قرآن را حفظ کرده بود و قاریان معروف مانند استاد عبدالباسط ، محمد صدیق منشاوی و استاد پرهیزگار در سنین کم با قرآن مأنوس شده اند . امید است که ما نیز به فضل الهی با یادگیری ، حفظ ، تلاوت زیبا و فهم قرآن ، با آن انس بگیریم و در زندگی خود آنرا بکار بگیریم.
[4] ابراهیم : 1 " كِتَابٌ أَنزَلْنَاهُ إِلَيْكَ لِتُخْرِجَ النَّاسَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ "
[8] اصول کافی ج 2 باب فی القراطه ص 446
[9] میزان الحکمه ج 8 ص 85 و 86 : "ان البیت الّذی کان فیه المرءُ المسلم یتلوالقرآن یتراءاهُ اهلُ السّماء کما
یتراءی اهلُ الارض الکوکب الدّری فی السّماء "
[10] نحل : 98 " فَإِذَا قَرَأْتَ الْقُرْآنَ فَاسْتَعِذْ بِاللّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ "
[12] ان حُسنَ الصوت زینةُ للقرآن ِ
[13] ریحانة الادب ج 7
 سلسله مباحث قرآن شناسی (7 ) شیوه های انس با قرآن
|